Home›Narada Purana›Purva Bhaga›First Quarter›Adhyaya 32›Shloka 24
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 24

Saṃsāra-duḥkha: Karmic Descent, Garbhavāsa, Life’s Anxieties, Death, and the Call to Jñāna-Bhakti

Devanagari script

एवं बालत्वमापन्नो जंतुस्तत्रापि स्वमलमूत्रलित्पदेह आध्यात्मिकादिपीड्यमानोऽपि वक्तुमशक्तक्षुत्तृषापीडितो रुदिते सति स्तनादिकं देयमिति मन्वानाः प्रयतन्ते ॥ २४ ॥

Transliteration

evaṃ bālatvamāpanno jaṃtustatrāpi svamalamūtralitpadeha ādhyātmikādipīḍyamāno'pi vaktumaśaktakṣuttṛṣāpīḍito rudite sati stanādikaṃ deyamiti manvānāḥ prayatante || 24 ||

Translation

یوں شیرخوارگی کو پہنچا ہوا جیو اپنے ہی پاخانے اور پیشاب سے لتھڑے جسم والا ہوتا ہے۔ آدھیاتمک وغیرہ تکلیفوں سے ستایا ہوا بھی بولنے سے عاجز رہتا ہے۔ بھوک اور پیاس سے بے قرار ہو کر روتا ہے؛ تب خدمت گار یہ سمجھ کر کہ “دودھ وغیرہ دینا چاہیے” اسے کھلانے اور تسکین دینے کی کوشش کرتے ہیں۔۲۴

Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of manner)
बालत्वम्childhood
बालत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबालत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (कर्म) एकवचन (Accusative singular)
आपन्नःhaving attained
आपन्नः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआपद् (धातु) → आपन्न (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘आपन्नः’ = प्राप्तः/गतः (having attained)
जन्तुःthe creature/being
जन्तुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
तत्रthere/in that state
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक निपात (particle: also/even)
स्व-मल-मूत्र-लिट्-प-देहः(a being) whose body/feet are smeared with its own filth and urine
स्व-मल-मूत्र-लिट्-प-देहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + मल (प्रातिपदिक) + मूत्र (प्रातिपदिक) + लिट्/लित् (प्रातिपदिक; ‘लित’ = लिप्त/मलिन) + प (प्रातिपदिक; ‘प’ = पाद/पद- ‘feet/steps’ as in ‘पदेह’) + देह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/बहुपद-तत्पुरुष समासः (determinative: ‘own-impurity-urine-smeared-foot-body’); ‘पदेह’ = पाद-देह/पद-देह (body with feet)
आध्यात्मिक-आदि-पीड्यमानःbeing afflicted by spiritual etc. (pains)
आध्यात्मिक-आदि-पीड्यमानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआध्यात्मिक (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + पीड् (धातु) → पीड्यमान (कृदन्त, शानच्)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle, शानच्); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘आध्यात्मिकादि’ = आध्यात्मिक-आधिभौतिक-आधिदैविकादि- (etc.)
अपिeven though
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (even/though)
वक्तुम्to speak
वक्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → वक्तुम् (कृदन्त, तुमुन्)
Formतुमुनन्त (infinitive); ‘वक्तुम्’ = to speak
अशक्तःunable
अशक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-शक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गपूर्वक विशेषण (unable)
क्षुत्-तृषा-पीडितःafflicted by hunger and thirst
क्षुत्-तृषा-पीडितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + तृषा (प्रातिपदिक) + पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘क्षुत्-तृषा’ इतरेतर-द्वन्द्व (hunger and thirst) + तत्पुरुष (‘by hunger-and-thirst afflicted’)
रुदितेwhen (he) has cried
रुदिते:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु) → रुदित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; सप्तमी एकवचन नपुंसक/भावे (locative absolute component: ‘when crying has occurred’)
सतिwhen/while (it is so)
सति:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeIndeclinable
Rootअस् (धातु) → सत् (कृदन्त)
Formसति-सप्तमीयोगे ‘सति’ (locative absolute marker); सप्तमी एकवचन (in the condition of being)
स्तन-आदिकम्the breast etc. (milk/feeding)
स्तन-आदिकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘स्तनादि’ = स्तन-प्रभृति (breast etc.)
देयम्to be given/should be given
देयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) → देय (कृदन्त, यत्)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (agreeing with स्तनादिकम्)
इतिthus
इति:
Quotation marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative particle)
मन्वानाःthinking/considering
मन्वानाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) → मन्वान (कृदन्त, शानच्)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, परस्मैपदी/आत्मनेपदी प्रयोगानुसार); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘thinking/considering’
प्रयतन्तेthey strive
प्रयतन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootयत् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष; बहुवचन; आत्मनेपद (they strive/endeavour)
Speaker

Sanatkumāra (teaching Nārada in dialogue on saṁsāra and embodied suffering)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

FAQs

It highlights the helplessness and inherent suffering of embodied existence even from infancy—unable to speak, driven by hunger and thirst—encouraging dispassion (vairāgya) and a turn toward liberation-oriented life.

While not naming bhakti directly, it frames saṁsāra as intrinsically painful and dependent, which supports the Purāṇic conclusion that taking refuge in Bhagavān (especially Viṣṇu-bhakti, as emphasized elsewhere in the Nārada Purāṇa) is the stable remedy beyond bodily conditions.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) is taught in this verse; it is primarily a dharma–mokṣa reflection on the realities of birth and bodily limitation.

←Previous Verse
Next Verse→