Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Fourth Quarter›Adhyaya 104›Shloka 82
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 82

The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī

Index/Summary

Devanagari script

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

Transliteration

brahmacārisamākhyānaṃ tataḥ strīlakṣaṇāni ca | kṛtyākṛtyavinirdeśo hyavimukteśavarṇanam || 82 ||

Translation

پھر برہماچاری کا بیان، عورتوں کی علامتیں، کیا کرنا چاہیے اور کیا نہیں—اس کی واضح ہدایت، اور اویمُکتیش (اَوِمُکت کے پروردگار) کی توصیف آتی ہے۔

Word by Word
ब्रह्मचारिbrahmacārin (celibate student)
ब्रह्मचारि:
Sambandha (समास-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as first member in compound)
समाख्यानम्account/narration
समाख्यानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ब्रह्मचारिसमाख्यानम्account of the brahmacārin
ब्रह्मचारिसमाख्यानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन् + समाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘ब्रह्मचारिणः समाख्यानम्’
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त
स्त्रीwoman
स्त्री:
Sambandha (समास-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as first member in compound)
लक्षणानिcharacteristics
लक्षणानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन (Plural)
स्त्रीलक्षणानिcharacteristics of women
स्त्रीलक्षणानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘स्त्रियाः लक्षणानि’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कृत्यwhat should be done (duty)
कृत्य:
Sambandha (समास-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as member in compound)
अकृत्यwhat should not be done (prohibited act)
अकृत्य:
Sambandha (समास-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as member in compound)
विनिर्देशःdetailed instruction
विनिर्देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविनिर्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कृत्याकृत्यविनिर्देशःinstruction on do’s and don’ts
कृत्याकृत्यविनिर्देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत्य + अकृत्य + विनिर्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपद (कृत्य-अकृत्य) + षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘कृत्य-अकृत्ययोः विनिर्देशः’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतु (indeed/for)
अविमुक्तेशAvimukteśa (Śiva)
अविमुक्तेश:
Sambandha (समास-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअविमुक्त + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as first member in compound); कर्मधारय/तत्पुरुष-रूढ: ‘अविमुक्तस्य ईशः’ (name of Śiva)
वर्णनम्description
वर्णनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अविमुक्तेशवर्णनम्description of Avimukteśa
अविमुक्तेशवर्णनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअविमुक्तेश + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘अविमुक्तेशस्य वर्णनम्’
Speaker

Suta (narrating the chapter’s contents in an anukramaṇikā/synopsis style)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities
A
Avimukteshvara (Shiva)

FAQs

This verse functions as a topical index: it signals that the text will teach disciplined living (brahmacarya), ethical discernment (kṛtya vs. akṛtya), and sacred geography through devotion to Avimukteśa—linking personal conduct with pilgrimage-centered spirituality.

Bhakti is implied through the inclusion of Avimukteśa-varṇana: praising and contemplating the Lord of Avimukta (Kāśī) is presented alongside dharma-instructions, showing devotion as integrated with right living rather than separated from it.

While no single Vedāṅga is named, the verse points to practical dharma-śāstra style guidance—clear behavioral rules (kṛtyākṛtya-vinirdeśa) that support Vedic life-stages such as brahmacarya.

←Previous Verse
Next Verse→