Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

Adhyaya 81Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः ।

पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥

samutthāya tatas tābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ / pañcavarṣasahasrāṇi bāhu-praharaṇo vibhuḥ

پھر اٹھ کر بھگوان ہری نے اُن دونوں سے جنگ کی؛ وہ مہابلی اپنی بازوؤں ہی کو ہتھیار بنا کر پانچ ہزار برس تک لڑتے رہے۔

समुत्थायhaving risen up
समुत्थाय:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम्-उत् (उपसर्ग) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having risen)
ततःthen
ततः:
क्रम/काल (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)
ताभ्याम्with those two
ताभ्याम्:
सह/प्रतियोगी (Co-agent/with; instrumental)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम; 'मधुकैटभौ' इत्यर्थे
युयुधेfought
युयुधे:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'हरिः' इत्यस्य विशेषण/उपाधि
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पञ्चवर्षसहस्राणिfor five thousand years
पञ्चवर्षसहस्राणि:
कालाधिकरण (Duration/Time measure)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या) + वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound): पञ्च वर्षसहस्राणि; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कालपरिमाण (duration)
बाहुप्रहरणःusing his arms as weapons
बाहुप्रहरणः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबाहु (प्रातिपदिक) + प्रहरण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: बाहुः प्रहरणं यस्य (whose weapon is his arms); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'हरिः' इत्यस्य विशेषण
विभुःthe all-powerful one
विभुः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'हरिः' इत्यस्य विशेषण
Narrator (Ṛṣi)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Viṣṇu (Hari)MadhuKaiṭabha
Mythic warfareCosmic timescalesRestoration of orderHeroic endurance

FAQs

Dharma’s restoration can require sustained effort; the long duration emphasizes perseverance and the magnitude of cosmic imbalance posed by adharma.

Carita: heroic narrative within the cosmogonic cycle, illustrating preservation (sthiti) through divine combat.

The prolonged ‘five thousand years’ suggests the deep-rooted nature of ignorance/ego; ‘arms as weapons’ symbolizes direct, unmediated divine power acting without external instruments.