Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyaya 59Cosmic Geography and Yuga-Order: Bhadrashva, Ketumala, and the Northern Kuru Region

त्रिनक्षत्रयुते देशे नक्षत्राणि शुभानि च ।

इत्येतत् केतुमालान्ते कथितं मुनिसत्तम ॥

trinakṣatrayute deśe nakṣatrāṇi śubhāni ca | ityetat ketumālante kathitaṃ munisattama ||

تین برجوں سے آراستہ اُس سرزمین میں ستارے مبارک و نیک فال ہیں۔ اے بہترین رشی، اس طرح کیتومال کا بیان سنا دیا گیا۔

त्रि-नक्षत्र-युतेin the place endowed with three constellations
त्रि-नक्षत्र-युते:
अधिकरण (अधिकरणकारक; locus)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + नक्षत्र (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज्)
Formसप्तमी-एकवचन (Locative singular), नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम्—‘देशे’ इति पदस्य
देशेin the region
देशे:
अधिकरण (अधिकरणकारक; location)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
नक्षत्राणिconstellations
नक्षत्राणि:
कर्म (कर्मकारक; object/content of statement)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
शुभानिauspicious
शुभानि:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्—‘नक्षत्राणि’
and
:
समुच्चय (conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
इतिthus
इति:
वाक्य-चिह्न (quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एतत्this (account)
एतत्:
कर्म (कर्मकारक; object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (object)
केतुमाल-अन्तेat the end of Ketumāla
केतुमाल-अन्ते:
अधिकरण (अधिकरणकारक; location)
TypeNoun
Rootकेतुमाल (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘केतुमालस्य अन्ते’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
कथितम्has been told
कथितम्:
क्रिया (कर्मणि; predication)
TypeVerb
Rootकथित (कृदन्त; √कथ्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेयम्
मुनि-सत्तमO best of sages
मुनि-सत्तम:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; ‘मुनिषु सत्तमः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
Frame narrator (Purāṇic rishi voice) addressing a sage (munisattama)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

CosmologySacred GeographyAstral Omens

FAQs

Auspicious astral conditions are treated as part of a realm’s dharmic ‘climate,’ reflecting the purāṇic view that cosmos and moral-spiritual order are intertwined.

Sthāna (regional/cosmic description), with a jyotiṣa-flavored note about nakṣatras.

‘Three nakṣatras’ can indicate a triadic rhythm governing time/experience in that realm—suggesting that consciousness there is shaped by a distinctive celestial cadence.