Shloka 85

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

एकच्छागं द्विवालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् ।

षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय ॥

Transliteration

ekacchāgaṃ dvi-vāleyaṃ tri-gavaṃ pañcamāhiṣam | ṣaḍ-aśvaṃ saptamātaṅgaṃ gṛhaṃ yakṣāśu śoṣaya ||

Translation

جس گھر میں ایک بکری، دو بھیڑیں، تین گائیں، پانچواں جانور بھینسا، چھ گھوڑے اور ساتواں ہاتھی ہو—اے یَکش، اس گھر کو فوراً خشک (ویران) کر دے۔

Word by Word

• एक-छागम्: one goat
• एक-छागम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक) + छाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास

• द्वि-वालेयम्: two vāleya (items)
• द्वि-वालेयम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + वालेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास; ‘two (items) of vāleya’ (lexeme rare)

• त्रि-गवम्: three cows (as a set)
• त्रि-गवम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + गो (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास

• पञ्च-माहिषम्: five buffaloes (as a set)
• पञ्च-माहिषम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + माहिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास

• षड्-अश्वम्: six horses (as a set)
• षड्-अश्वम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: षड् (संख्या-प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास

• सप्त-मातङ्गम्: seven elephants (as a set)
• सप्त-मातङ्गम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + मातङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास

• गृहम्: house
• गृहम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• यक्ष: O Yakṣa!
• यक्ष: सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• आशु: quickly
• आशु: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• शोषय: dry up, wither
• शोषय: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुष् (धातु)
• Form: लोट् (imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘make dry’ (णिच् implied)

Speakers

• Didactic voice commanding a Yakṣa (inauspicious agent) to afflict certain households

Shakti Aspects

• Alakṣmī implied (prosperity ‘dries up’)

Key Themes

• Nimitta (omens)
• Wealth indicators
• Inauspicious numerology (contextual)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The passage uses stylized numeration of assets to mark a ‘target’ for misfortune—suggesting that certain imbalanced or oddly configured prosperity is unstable or ethically suspect in the text’s omen logic.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary omen/dharma material.

What is the esoteric significance?

Enumerated possessions can symbolize attachment and asymmetry; the ‘drying up’ is the karmic image of prāṇa/śrī withdrawing when harmony (sattva) is absent.