Shloka 40

Adhyaya 16Surya's Dynasty

अधो हि वर्षाम वयं मर्त्याश्चोर्ध्वप्रवर्षिणः ।

तोयवर्षेण हि वयं हविर्वर्षेण मानवाः ॥

adho hi varṣāma vayaṃ martyāś cordhvapravarṣiṇaḥ |

toyavarṣeṇa hi vayaṃ havirvarṣeṇa mānavāḥ ||

ہم نیچے کی طرف بارش برساتے ہیں، اور فانی لوگ اوپر کی طرف ‘بارش’ کرتے ہیں؛ ہم پانی کی بارش سے، اور انسان ہَوِس (آہوتی) کی بارش سے۔

अधःdownwards, below
अधः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable); क्रियाविशेषण (Adverb)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (Particle); निपात (emphatic/causal particle)
वर्षामःwe rain, we pour down
वर्षामः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present indicative); उत्तमपुरुष (1st person); बहुवचन (Plural); परस्मैपद (Parasmaipada)
वयम्we
वयम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun); बहुवचन (Plural); प्रथमा (Nominative, 1st case)
मर्त्याःmortals
मर्त्याः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine); बहुवचन (Plural); प्रथमा (Nominative, 1st case)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (Conjunction)
ऊर्ध्व-प्रवर्षिणःraining upward (sending offerings upward)
ऊर्ध्व-प्रवर्षिणः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + प्रवर्षिन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (Descriptive: ‘upward-raining’); पुंलिङ्ग (Masculine); बहुवचन (Plural); प्रथमा (Nominative, 1st case); विशेषण (qualifying मर्त्याः)
तोय-वर्षेणby rain of water
तोय-वर्षेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive determinative: तोयस्य वर्षः); नपुंसकलिङ्ग (Neuter); एकवचन (Singular); तृतीया (Instrumental, 3rd case)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
वयम्we
वयम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; बहुवचन; प्रथमा
हविः-वर्षेणby rain of oblations (offerings)
हविः-वर्षेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootहविस्/हविः (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive determinative: हविषः वर्षः); नपुंसकलिङ्ग (Neuter); एकवचन (Singular); तृतीया (Instrumental, 3rd case)
मानवाःhumans
मानवाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine); बहुवचन (Plural); प्रथमा (Nominative, 1st case)
Devas (collective voice)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devas (collective)Indra (implied)Agni (implied as carrier of havis)
YajñaCosmologyReciprocitySymbolism

FAQs

The cosmos is framed as an exchange system: humans contribute upward through offerings; devas contribute downward through rain. Ethical life is participation in this exchange, not extraction without return.

A dharma-cosmology bridge: it explains the sustaining mechanism of the world (maintenance of sarga) using ritual language rather than genealogical narrative.

‘Upward rain’ is the ascent of refined intention through fire (Agni) and mantra; ‘downward rain’ is descent of grace and manifestation. The verse encodes a two-way flow between gross and subtle realms.