Shloka 50
अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः
Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon
Devanagari script
दिव्यान्यस्त्राणि वर्षन्तं तस्मिन् वै तुमुले रणे । अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य फाल्गुनं समयोधयत्
Translation
وَیشَمپایَن نے کہا—اس ہنگامہ خیز جنگ میں فالگُن (ارجن) دیویہ اَستر برسائے جا رہا تھا؛ مگر آچاریہ دروṇ اپنے اَستر سے اس کے اَستر محض روک کر، اسے لڑائی میں ہی مصروف رکھے ہوئے تھا۔
Word by Word
दिव्यानिdivine
दिव्यानि:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Accusative, Plural
अस्त्राणिweapons (missiles)
अस्त्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Accusative, Plural
वर्षन्तम्showering (hurling)
वर्षन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootवृष्
FormMasculine, Accusative, Singular, शतृ (present active participle)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
तुमुलेfierce, tumultuous
तुमुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
अस्त्रैःwith weapons
अस्त्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
अस्त्राणिweapons (missiles)
अस्त्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Accusative, Plural
संवार्यhaving checked/warded off
संवार्य:
TypeVerb
Rootसम् + वृ
Formल्यप् (absolutive/gerund)
फाल्गुनम्Phalguna (Arjuna)
फाल्गुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootफाल्गुन
FormMasculine, Accusative, Singular
समयोधयत्made (him) fight / engaged (him) in combat
समयोधयत्:
TypeVerb
Rootसम् + युध् (णिच्)
FormImperfect (लङ्), 3, Singular, Parasmaipada, Yes (णिच्)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes