Shloka 7
Arjuna’s Self-Identification and the Ten Names
Uttara–Arjuna Saṃvāda
“दिशाओंमें आग-सी लग रही है और उनमें ये भयंकर गीदड़ियाँ चीत्कार करती हैं। घोड़े आँसू बहाते हैं और रथोंकी ध्वजाएँ बिना हिलाये ही हिल रही हैं ।। यादृशान्यत्र रूपाणि संदृश्यन्ते बहूनि च यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु साध्यसं समुपस्थितम्,'यहाँ जैसे-जैसे बहुत-से रूप (लक्षण) दिखायी दे रहे हैं, उनसे यह सूचित होता है कि कोई महान् भय उपस्थित होनेवाला है; आप सब लोग सावधान हो जायाँ
vaiśampāyana uvāca | diśāṃsu agni-sadṛśī iva jvālā dṛśyate, tāsu ca bhīṣaṇāḥ śṛgālāḥ krandanti | aśvā aśrūṇi muñcanti, rathānāṃ dhvajāś ca acalitā api calanti | yādṛśāni anyatra rūpāṇi saṃdṛśyante bahūni ca, yathā ca iha—tair etad sūcyate yat mahān bhayaḥ samupasthitaḥ | ataḥ bhavantaḥ sarve sāvadhānāḥ tiṣṭhantu; sādhyaṃ karma samupasthitam ||
وَیشَمپایَن نے کہا—ہر سمت یوں دکھائی دیتی ہے گویا آگ بھڑک اٹھی ہو، اور وہاں ہولناک گیدڑیاں چیخ رہی ہیں۔ گھوڑے آنسو بہا رہے ہیں، اور رتھوں کے عَلَم بغیر ہلائے بھی لرز رہے ہیں۔ اس طرح کی بہت سی بدشگونی کی نشانیاں—جو اور جگہوں پر بھی دیکھی جاتی ہیں اور اب یہاں بھی ظاہر ہو گئی ہیں—بتاتی ہیں کہ ایک بڑا خوف سر پر ہے۔ لہٰذا تم سب ہوشیار ہو کر کھڑے رہو؛ فیصلہ کن کام سامنے آ پہنچا ہے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes vigilance and readiness when signs indicate an approaching crisis. Ethically, it frames duty (karma) as something to be met with alertness and steadiness rather than denial—especially when collective safety and righteous action are at stake.
Vaiśampāyana reports a cluster of ominous portents—fiery-looking horizons, jackals wailing, horses weeping, and banners trembling without wind—interpreting them as signals of imminent danger and urging those present to remain on guard because a decisive confrontation is near.