Shloka 6
Virāṭa-parva Adhyāya 33 — Kuru Cattle-Raid and Matsya Mobilization (भूमिंजय-प्रेरणा)
(मत्ताविव वृषावेतौ गजाविव मदोद्धतौ । सिंहाविव गजग्राहौ शक्रवृत्राविवोत्थितौ ।। उभौ तुल्यबलोत्साहावुभौ तुल्यपराक्रमौ । उभौ तुल्यास्त्रविदुषावु भौ युद्धविशारदौ ।।) वे दोनों मतवाले साँड़ों, मदोन्मत्त गजराजों, एक ही हाथीपर आक्रमण करनेवाले दो सिंहों तथा युद्धके लिये उद्यत वृत्रासुर एवं इन्द्रके समान जान पड़ते थे। दोनोंके बल और उत्साह समान थे। दोनों ही एक-जैसे पराक्रमी और एक-से ही अस्त्र-शस्त्रोंके ज्ञाता थे। युद्ध करनेकी कलामें वे दोनों ही वीर अत्यन्त निपुण थे। तथैव तेषां तु बलानि तानि क्रुद्धान्यथान्योन्यमभिद्रवन्ति । गदासिखड्गैश्न परश्रधैश्न प्रासैश्न तीक्ष्णाग्रसुपीतधारै:,इसी प्रकार उन सबकी वे सेनाएँ भी कुपित हो गदा, तलवार, खड्ग, फरसे और भलीभाँति तेज किये हुए तीखी धारवाले प्रासों (भालों) से प्रहार करती हुई एक-दूसरीपर टूट पड़ीं
vaiśampāyana uvāca |
(mattāv iva vṛṣāv etau gajāv iva madoddhatau |
siṃhāv iva gajagrāhau śakra-vṛtrāv ivotthitau ||
ubhau tulya-balotsāhāv ubhau tulya-parākramau |
ubhau tulyāstra-viduṣāv ubhau yuddha-viśāradau ||)
وہ دونوں مَتے ہوئے سانڈوں کی مانند، مد سے بپھرے گجراجوں کی مانند، ایک ہی ہاتھی پر جھپٹنے والے دو شیروں کی مانند، اور جنگ کے لیے اٹھ کھڑے ہونے والے اندر اور ورترا کی مانند دکھائی دیتے تھے۔ دونوں کی قوت و جوش برابر، دونوں کا پرाकرم برابر؛ دونوں ہی اسلحہ و ہتھیار کے جانکار اور فنِ جنگ میں کامل ماہر تھے۔ اسی طرح ان کی فوجیں بھی غضبناک ہو کر گداؤں، تلواروں، کلہاڑیوں اور خوب تیز کیے ہوئے نوک دار نیزوں سے وار کرتی ہوئی ایک دوسرے پر ٹوٹ پڑیں۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights parity in strength and skill between two combatants, implying that true martial excellence includes disciplined expertise and matched courage; it also frames conflict as a test of prowess where outcomes are not guaranteed by mere reputation.
Vaiśampāyana describes two warriors facing each other as evenly matched—likened to powerful animals and to Indra and Vṛtra poised for battle—emphasizing the intensity and balance of the impending duel.