Shloka 5
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
प्रलये चापि निर्वत्ति प्रबुद्धे च पितामहे । त्वमेक: सृज्यमानानि भूतानीह प्रपश्यसि,ब्रह्मर्ष! फिर प्रलयकाल व्यतीत होनेपर जब पितामह ब्रह्मा जागते हैं, तब सम्पूर्ण दिशाओंमें वायुको फैलाकर उसके द्वारा समस्त जलराशिको इधर-उधर छितराकर (सूखे स्थानोंमें) ब्रह्माजीके द्वारा जो जरायुज, अण्डज, स्वेदज और उद्धिज्ज नामक चार प्रकारके प्राणी रचे जाते हैं, उन्हें एकमात्र आप ही (सबसे पहले) अच्छी तरह देख पाते हैं
pralaye cāpi nirvṛtti prabuddhe ca pitāmahe | tvam ekaḥ sṛjyamānāni bhūtānīha prapaśyasi, brahmarṣe ||
وَیشَمپایَن نے کہا—جب پرَلَے کا زمانہ گزر جاتا ہے اور پِتامہہ برہما بیدار ہوتے ہیں، اے برہمرشی، تب یہاں پیدا کیے جاتے ہوئے تمام جانداروں کو سب سے پہلے اور صاف طور پر صرف آپ ہی دیکھتے ہیں۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the exceptional spiritual insight of a brahmarṣi: while cosmic cycles of dissolution and re-creation occur under Brahmā, the sage’s direct vision (pratyakṣa-like seeing) allows him to witness beings at the very moment of manifestation, emphasizing the power of tapas and realized knowledge.
Vaiśampāyana describes a cosmic transition: after pralaya, when Brahmā awakens to begin creation again, the addressed sage alone is said to perceive the newly created beings as they arise.