Shloka 10
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
कर्णिकोद्धरणं दिव्यं ब्रह्यण: कामरूपिण: । रत्नालंकारयोगाशभ्यां दृग्भ्यां दुष्टस्त्वया पुरा,आप भगवान् नारायणके समीप रहनेवाले भक्तोंमें सबसे श्रेष्ठ हैं। परलोकमें आपकी महिमाका सर्वत्र गान होता है। आपने पहले स्वेच्छासे प्रकट होनेवाले सर्वव्यापक ब्रह्मकी उपलब्धिके स्थानभूत हृदयकमलकी कर्णिकाका (योगकी कलासे) अलौकिक उद्घाटन कर वैराग्य और अभ्याससे प्राप्त हुई दिव्य दृष्टिद्वारा विश्वरचयिता भगवान्का अनेक बार साक्षात्कार किया है
vaiśampāyana uvāca | karṇikoddharaṇaṃ divyaṃ brahmaṇaḥ kāmarūpiṇaḥ | ratnālaṃkārayogābhyāṃ dṛgbhyāṃ dṛṣṭas tvayā purā ||
وَیشَمپایَن نے کہا— پہلے تم نے ویراغیہ اور مسلسل ریاضت سے پیدا ہونے والی دیویہ دِرِشتی کے ذریعے ہردَے-کمل کی کرنِکا کے اُس عجیب و غریب، الوکک انکشاف کو دیکھا—جس سے اپنی مرضی کے مطابق روپ دھارنے والے سَروَویَاپی برہمن کا ساکشاتکار ہوتا ہے، اور رَتنوں کی درخشاں آب و تاب سے آراستہ جگت-کارن کا بھی دیدار۔ اسی سبب تم نارائن کے قرب میں رہنے والے بھکتوں میں سب سے برتر ہو، اور پرلوکوں میں ہر سو تمہاری مہیمہ گائی جاتی ہے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse praises a devotee’s spiritual maturity: through disciplined yoga (abhyāsa) and detachment (vairāgya), one gains inner vision capable of directly realizing the all-pervading Brahman/Nārāyaṇa. Ethical emphasis falls on sustained practice, purity of intention, and devotion that culminates in direct insight rather than mere belief.
Vaiśampāyana is describing and lauding a person’s prior yogic accomplishment—an inner ‘unfolding’ of the heart-lotus leading to repeated direct perception of the divine cosmic source. The statement functions as encomium (praise) within the ongoing discourse, establishing the addressee’s authority and sanctity.