Shloka 9
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
हिरण्यपर्णम श्वत्थमभिपद्य हापक्षका: । ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथा दिशम् | योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,जिसके विषयरूपी पत्ते स्वर्णके समान मनोरम दिखायी पड़ते हैं, उस संसाररूपी अश्वत्थवृक्षपर आरूढ़ होकर पंखहीन जीव कर्मरूपी पंख धारणकर अपनी वासनाके अनुसार विभिन्न योनियोंमें पड़ते हैं अर्थात् एक योनिसे दूसरी योनिमें गमन करते हैं; किंतु योगीजन उस सनातन परमात्माका साक्षात्कार करते हैं
sanatsujāta uvāca |
hiraṇyaparṇam aśvattham abhipadya hy apakṣakāḥ |
te tatra pakṣiṇo bhūtvā prapatanti yathā diśam |
yoginas taṁ prapaśyanti bhagavantaṁ sanātanam ||
حواس کے موضوعات جیسے سونے کی طرح دلکش پتّوں والے، سنسار-روپ اشوَتھ درخت پر چڑھ کر، جو جیو اپنی اصل میں بےپر ہیں وہ کرم-روپ پر اختیار کرتے ہیں اور اپنی اپنی وासनاؤں کے زیرِ اثر جدھر چاہیں گرتے اُڑتے ہیں—ایک جنم سے دوسرے جنم میں جاتے ہیں۔ مگر یوگی جن اُس سَناتن بھگوان کو حقیقتاً دیکھتے ہیں۔
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
Worldly life is compared to an alluring aśvattha-tree whose ‘golden leaves’ are sense-objects. Ordinary beings, propelled by karma and desire, move from birth to birth in various directions, whereas yogins—through discipline and insight—directly realize the eternal Lord beyond this wandering.
In Sanatsujāta’s instruction (within the Udyoga Parva dialogue), he uses a vivid metaphor: beings climb into the world-tree and, taking karma as their wings, drift and fall into different destinies. In contrast, the yogin stands apart from this compulsion and perceives the timeless divine reality.