Shloka 61
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
द्वाविमौ पुरुषव्याप्र सूर्यमण्डलभेदिनौ । परिव्राड् योगयुक्तश्व रणे चाभिमुखो हत:,पुरुषश्रेष्ठ) ये दो प्रकारके पुरुष सूर्यमण्डलको भेदकर ऊर्ध्वगतिको प्राप्त होते हैं-- योगयुक्त संन््यासी और संग्राममें शत्रुओंके सम्मुख युद्ध करके मारा गया योद्धा
dvāv imau puruṣavyāghra sūryamaṇḍalabhedinau | parivrāḍ yogayuktaś ca raṇe cābhimukho hataḥ ||
اے مردوں کے شیر! دو طرح کے لوگ سورج کے کرۂ کو چیر کر بلند راہ پاتے ہیں—ایک یوگ سے یُکت آوارہ گرد سنیاسی، اور دوسرا وہ سپاہی جو میدانِ جنگ میں دشمن کے روبرو لڑتے ہوئے مارا جائے۔
विदुर उवाच
Educational Q&A
Two distinct dharmic paths can lead to the highest ascent: (1) disciplined renunciation grounded in yoga, and (2) courageous, duty-aligned self-offering in battle—specifically dying while facing the enemy rather than fleeing.
Vidura instructs the addressed noble (puruṣavyāghra) by contrasting the spiritual merit of a yogic renunciant with that of a warrior who dies honorably in combat, emphasizing steadfastness and integrity in one’s chosen duty.