Shloka 21
अग्निस्तुति, इन्द्रदर्शन, नहुष-भयवर्णन
Agni-hymn, discovery of Indra, and the Nahuṣa threat
Devanagari script
ब॒हस्पतिर्वाच मानुषो नहुषो राजा देवर्षिगणतेजसा । देवराज्यमनुप्राप्त: सर्वान् नो बाधते भृूशम्,बृहस्पति बोले--देवेन्द्र! मनुष्य-लोकका राजा नहुष देवर्षियोंके प्रभावसे देवताओंका राज्य पा गया है, जो हम सब लोगोंको बड़ा कष्ट दे रहा है
Transliteration
Bṛhaspatir uvāca mānuṣo Nahuṣo rājā devarṣi-gaṇa-tejasā | devarājyam anuprāptaḥ sarvān no bādhate bhṛśam ||
Translation
برہسپتی نے کہا—“اے دیویندر! انسانی لوک کا راجا نہوش، دیورشیوں کے نورِ تپسیا سے قوت پا کر آسمانی سلطنت تک پہنچ گیا ہے؛ اور اب وہ ہم سب کو سخت اذیت دے رہا ہے۔”
Word by Word
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta
TypeNoun
Rootबृहस्पति
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
मानुषःhuman (born among men)
मानुषः:
TypeAdjective
Rootमानुष
FormMasculine, Nominative, Singular
नहुषःNahusha
नहुषः:
Karta
TypeNoun
Rootनहुष
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
देवर्षि-गण-तेजसाby the splendor/power of the host of divine seers
देवर्षि-गण-तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
देव-राज्यम्the sovereignty/kingdom of the gods
देव-राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
अनुप्राप्तःhaving obtained/attained
अनुप्राप्तः:
TypeVerb
Rootअनु-प्राप्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle, used actively)
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
नःus
नः:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Plural
बाधतेafflicts/oppresses
बाधते:
TypeVerb
Rootबाध्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
भृशम्excessively, greatly
भृशम्:
TypeIndeclinable
Rootभृशम्
Speaker
शल्य उवाच
Characters & Entities
B
BṛhaspatiN
NahuṣaD
Devarṣi-gaṇa (divine seers)D
Devarājya (sovereignty of heaven)D
Deveśa/Devarāja (implied addressee: Indra)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes