Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
तस्यायमागतः काल: समरस्य नराधिप । एतदर्थ मया सर्व कृतमेतद् युधिष्ठिर,“तुमने कौरव-सभामें आये हुए श्रीकृष्णसे जो यह संदेश दिलाया था कि *राजन्! मैं शान्ति और युद्ध दोनोंके लिये तैयार हूँ।' नरेश्वर! उस समरका यह उपयुक्त अवसर आ गया है। युधिष्ठिर! इसीके लिये मैंने यह सब कुछ किया है
tasya ayam āgataḥ kālaḥ samarasya narādhipa | etadarthaṃ mayā sarvaṃ kṛtam etad yudhiṣṭhira ||
سنجے نے کہا—اے راجَن، اُس معرکے کا مناسب وقت اب آ پہنچا ہے۔ اے یُدھِشٹھِر، اسی مقصد کے لیے میں نے یہ سب کیا—یہ پیغام پہنچا کر کہ تم صلح اور جنگ دونوں کے لیے تیار ہو، اور معاملے کو اس فیصلہ کن گھڑی تک لا کر۔
संजय उवाच
The verse stresses kāla (right timing) and accountability in political-ethical action: after sincere attempts at peace, a ruler must recognize when circumstances have ripened for decisive action, and accept responsibility for the steps taken toward that end.
Sañjaya addresses the king and Yudhiṣṭhira, stating that the moment for battle has arrived. He frames his prior efforts—carrying messages and arranging the situation—as aimed at bringing matters to a clear resolution, whether through peace or, if that fails, through war.