Previous Verse

Shloka 536

Kaurava Mobilization at Kurukṣetra (Duryodhana Orders War Preparations) / कुरुक्षेत्रे धार्तराष्ट्र-सैन्यसज्जा

गड्ेव पूर्णा दुर्धर्षा समदृश्यत वाहिनी । रणयात्राके लिये उद्यत हुए पाण्डव और उनके सैनिक सब ओर दौड़ते

Vaiśampāyana uvāca: gaḍeḥ pūrṇā durdharṣā samadṛśyata vāhinī | raṇayātrāya kṛte udyatāḥ pāṇḍavāś ca teṣāṃ sainikāḥ sarvataḥ dhāvantaḥ, āhvayantaḥ, kavacāni baddhvā ca dṛśyante sma | sā mahā-vāhinī jalaugha-paripūrṇā gaṅgeva durgamā pratibhāti sma |

ویشَمپاین نے کہا—ان کی فوج پوری طرح سازوسامان سے آراستہ اور ناقابلِ تسخیر دکھائی دیتی تھی۔ جب پانڈو اور ان کے سپاہی جنگی کوچ کے لیے آمادہ ہوئے تو وہ ہر سمت دوڑتے، ایک دوسرے کو پکارते اور زرہیں کس کر باندھتے نظر آئے۔ وہ عظیم لشکر پانی سے لبریز، طغیانی گنگا کی مانند عبور سے باہر معلوم ہوتا تھا۔

गङ्गाGanga (river)
गङ्गा:
Upamana
TypeNoun
Rootगङ्गा
FormFeminine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
Upamana
TypeIndeclinable
Rootइव
पूर्णाfull, filled
पूर्णा:
Visheshana
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormFeminine, Nominative, Singular
दुर्धर्षाhard to assail, formidable
दुर्धर्षा:
Visheshana
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष
FormFeminine, Nominative, Singular
समदृश्यतwas seen/appeared
समदृश्यत:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Ātmanepada
वाहिनीarmy, host
वाहिनी:
Karta
TypeNoun
Rootवाहिनी
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
S
soldiers (Pāṇḍava army)
K
kavaca (armor)
G
Gaṅgā (Ganges)
V
vāhinī (army/host)

Educational Q&A

The passage highlights the ethical weight of entering war: once collective action is set in motion, it gains a force like a swollen river. It implicitly calls for disciplined readiness and sober awareness of responsibility, aligning martial preparation with dharma rather than mere aggression.

Vaiśampāyana describes the Pāṇḍavas’ forces assembling for the battle-march: soldiers rush about coordinating, shouting, and fastening armor. The army’s size and cohesion are compared to the Gaṅgā in flood—vast, powerful, and difficult to cross.