Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Udyoga Parva, Adhyāya 101: Bhogavatī-varṇana, Nāga-vaṃśa-kathana, and Sumukha-vivāha-prastāva

आसां तु पयसा मिश्र पयो निर्मथ्य सागरे | मन्थानं मन्दरं कृत्वा देवैरसुरसंहितै:,देवसारथे! देवताओंने असुरोंसे मिलकर मन्दराचलको मथानी बनाकर इन्हीं धेनुओंके दूधसे मिश्रित क्षीरसागरकी दुग्धराशिका मन्थन किया और उससे वारुणी, लक्ष्मी एवं अमृतको प्रकट किया। तत्पश्चात्‌ उस समुद्रामन्थनसे अश्वराज उच्चै:श्रवा तथा मणिरत्न कौस्तुभका भी प्रादुर्भाव हुआ था

āsāṃ tu payasā miśraṃ payo nirmathya sāgare | manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā devair asurasaṃhitaiḥ ||

نارد نے کہا—ان گایوں کے دودھ سے سागर کا پانی شیر آمیختہ ہو گیا؛ پھر دیوتاؤں نے اسوروں کے ساتھ مل کر مَندر پہاڑ کو مَتھنی بنا کر کْشیرساگر کا منٿن کیا۔ اس منٿن سے وارُنی، شری (لکشمی) اور اَمرت نمودار ہوئے؛ پھر اسی سے گھوڑوں کا راجا اُچّیَہ شْرَوا اور کوستُبھ نامی مَنی رتن بھی ظاہر ہوا۔

आसाम्of these (cows)
आसाम्:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Genitive, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पयसाwith milk
पयसा:
Karana
TypeNoun
Rootपयस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
मिश्रmixed
मिश्र:
TypeAdjective
Rootमिश्र
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पयःmilk
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
निर्मथ्यhaving churned
निर्मथ्य:
TypeVerb
Rootनि-√मथ्
FormLyap (absolutive/gerund)
सागरेin the ocean
सागरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसागर
FormMasculine, Locative, Singular
मन्थानम्the churning-rod
मन्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमन्थान
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्दरम्Mandara (mountain)
मन्दरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमन्दर
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Root√कृ
FormKtvā (absolutive/gerund)
देवैःby the gods
देवैः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Instrumental, Plural
असुर-संहितैःtogether with the asuras
असुर-संहितैः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसुरसंहित
FormMasculine, Instrumental, Plural

नारद उवाच

N
Nārada
D
Devas (gods)
A
Asuras
K
Kṣīrasāgara (Ocean of Milk)
M
Mandara (Mandarācala)
V
Vāruṇī
L
Lakṣmī (Śrī)
A
Amṛta
U
Uccaiḥśravā
K
Kaustubha

Educational Q&A

The verse suggests that even opposing groups can unite for a common goal, but the benefits gained (wealth, power, immortality) must be handled under dharma; otherwise, they become seeds of further rivalry and moral decline.

Nārada recounts the mythic churning of the Ocean of Milk: the devas and asuras cooperate, using Mandara as the churning rod, and from the churning emerge Vāruṇī, Lakṣmī, amṛta, the horse Uccaiḥśravā, and the jewel Kaustubha.