Shloka 47
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
नगर और जनपदके लोग जिसपर धर्मतः विश्वास करते हों तथा जो कुशल योद्धा और नीतिशास्त्रका विद्वान् हो, वही गुप्त सलाह सुननेका अधिकारी है ।। तस्मात् सर्वर्गुणैरेतैरुपपन्ना: सुपूजिता: । मन्सत्रिण: प्रकृतिज्ञा: स्युस्त्रयवरा महदीप्सव:,इसलिये जो उपर्युक्त सभी गुणोंसे सम्पन्न, सबके द्वारा सम्मानित, प्रकृतिको परखनेवाले तथा महान् पदकी इच्छा रखनेवाले हों, ऐसे पुरुषोंको ही मन्त्रीके पदपर नियुक्त करना चाहिये। राजाके मन्त्रियोंकी संख्या कम-से-कम तीन होनी चाहिये
nagara-janapadasya lokā yeṣāṃ dharmataḥ viśvasanti tathā yaḥ kuśalo yoddhā nītiśāstra-vidaś ca sa eva gupta-mantra-śravaṇe ’dhikārī | tasmāt sarva-guṇair etair upapannāḥ supūjitāḥ mantriṇaḥ prakṛti-jñāḥ syus trayo ’varā mahad-īpsavaḥ ||
بھیشم نے کہا—جس شخص پر شہر اور دیہات کے لوگ دھرم کے مطابق بھروسا کریں، اور جو ماہر جنگجو اور سیاست و اخلاقِ حکومت (نیتی شاستر) کا جاننے والا ہو، وہی رازدارانہ مشورہ سننے کے لائق ہے۔ اس لیے راجا کو چاہیے کہ وہ صرف انہی مردوں کو وزیر مقرر کرے جو ان تمام اوصاف سے آراستہ ہوں—سب کے نزدیک معزز، رعایا کی طبیعت اور مملکت کی حالت کو پرکھنے میں ماہر، اور بڑی ذمہ داری اٹھانے کے خواہاں۔ راجا کے وزیروں کی تعداد کم ہو؛ کم از کم تین ضرور ہوں۔
भीष्म उवाच