Shloka 423
Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
गमिष्यामि विनिर्मुक्तो विशोको निर्मम: क्वचित् | अतः मैं परिग्रह छोड़कर सारे राज्य और इसके सुखोंको लात मारकर बन्धनमुक्त हो शोक और ममतासे ऊपर उठकर, कहीं वनमें चला जाऊँगा
gamiṣyāmi vinirmukto viśoko nirmamaḥ kvacit |
یُدھِشٹھِر نے کہا— میں کہیں چلا جاؤں گا—ہر بندھن سے آزاد، بے غم اور بے مَمَتا۔ پرِگ्रह کو چھوڑ کر، اس راج اور اس کی لذتوں کو ٹھکرا کر، غم اور ‘میرا پن’ سے بلند ہو کر میں جنگل کی راہ لوں گا۔
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes vairāgya (dispassion): freedom from sorrow and possessiveness arises by relinquishing attachment to power, pleasure, and acquisition, orienting life toward inner liberation rather than external sovereignty.
In the aftermath of war and amid moral anguish, Yudhiṣṭhira voices a resolve to abandon royal life—rejecting the kingdom’s enjoyments—and to seek peace through a forest life marked by detachment and release from worldly bonds.