Shloka 7
Kṣātra-Dharma, Daṇḍanīti, and Social Order
Indra–Māndhātṛ Dialogue
राजधर्मेष्वनुमता लोका: सुचरितै: सह । उदाद्वतं ते राजेन्द्र यथा विष्णुं महौजसम्,राजेन्द्र! उत्तम चरित्रों (धर्मों) सहित सम्पूर्ण लोक राजधर्ममें अन्तर्भूत हैं। यह बात मैं तुमसे कह चुका हूँ। किसी समय बहुत-से शूरवीर नरेश दण्डनीतिकी प्राप्तिके लिये सम्पूर्ण भूतोंके स्वामी महातेजस्वी सर्वव्यापी भगवान् नारायण देवकी शरणमें गये थे
bhīṣma uvāca | rājadharmeṣv anumātā lokāḥ sucaritaiḥ saha | udāhṛtaṃ te rājendra yathā viṣṇuṃ mahaujasam ||
بھیشم نے کہا—اے راجندر! نیک سیرت و اعلیٰ آداب سمیت تمام جہانوں کو راج دھرم کے دائرے میں شامل سمجھا گیا ہے؛ یہ بات میں تم سے پہلے ہی کہہ چکا ہوں۔ جیسے میں نے عظیم قوت والے وشنو کا وہ واقعہ بیان کیا تھا، اسی طرح—قدیم زمانے میں دَندنیتی (حکمرانی و تعزیر کی دانش) حاصل کرنے کے لیے بہت سے شجاع بادشاہ، ہمہ گیر، نہایت درخشاں، تمام موجودات کے مالک بھگوان نارائن کی پناہ میں گئے تھے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that rajadharma is comprehensive: the welfare and moral order of the worlds, along with virtuous conduct, are sustained through righteous kingship. Governance is therefore an ethical responsibility, not merely political power.
Bhishma reminds the king that he has already explained how all social order is included within rajadharma, and he introduces (or recalls) an illustrative ancient episode in which many warrior-kings sought instruction in statecraft (dandaniti) by taking refuge in the all-pervading Lord Narayana/Vishnu.