Shloka 40
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो नैव भवेन्नूप: । वासन्तार्क इव श्रीमान् न शीतो न च घर्मद:,जैसे वसन््त ऋतुका तेजस्वी सूर्य न तो अधिक ठंडक पहुँचाता है और न कड़ी धूप ही करता है, उसी प्रकार राजाको भी न तो बहुत कोमल होना चाहिये और न अधिक कठोर ही
tasmān naiva mṛdur nityaṁ tīkṣṇo naiva bhaven nṛpaḥ | vāsantārka iva śrīmān na śīto na ca gharmadaḥ ||
پس، اے بادشاہ، حکمران نہ تو ہمیشہ نرم ہی رہے اور نہ ہی مسلسل سخت بنے۔ جیسے بہار کے موسم کا تابناک سورج نہ حد سے زیادہ ٹھنڈک دیتا ہے اور نہ جھلسا دینے والی گرمی—اسی طرح بادشاہ کو بھی اعتدال رکھنا چاہیے: مضبوط، مگر بے رحم نہیں؛ نرم، مگر کمزور نہیں۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches the principle of moderation in rulership: a king must avoid extremes of leniency and severity, cultivating a steady, balanced authority that protects without oppressing.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses the king (Yudhiṣṭhira in context), using the image of the gentle spring sun to illustrate how a ruler should govern with measured firmness and measured compassion.