Shloka 37
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
Devanagari script
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुत्र समन््ततः । अधर्मो हि मृदू राजा क्षमावानिव कुज्जर:
Transliteration
na ca kṣāntena te nityaṃ bhāvyaṃ putra samantataḥ | adharmo hi mṛdū rājā kṣamāvān iva kuñjaraḥ ||
Translation
اور، اے بیٹے! تمہیں ہر وقت اور ہر حال میں صرف درگزر ہی سے کام نہیں لینا چاہیے۔ جو بادشاہ حد سے زیادہ نرم ہو کر محض بردبار بن جائے وہ ادھرم کا آلہ بن جاتا ہے—جیسے سدھایا ہوا، فرمانبردار ہاتھی جسے جدھر چاہیں ہانک لیا جائے۔
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
क्षान्तेनby/with forbearance
क्षान्तेन:
Karana
TypeAdjective
Rootक्षान्त
Formmasculine/neuter, instrumental, singular
तेof you/your
ते:
Adhikarana
TypePronoun
Rootत्वद्
Formgenitive, singular
नित्यंalways
नित्यं:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
भाव्यम्is to be done/should be (conducted)
भाव्यम्:
TypeVerb
Rootभू
Formgerundive (future passive participle), neuter, nominative/accusative, singular
पुत्रO son
पुत्र:
TypeNoun
Rootपुत्र
Formmasculine, vocative, singular
समन्ततःon all sides; in every respect
समन्ततः:
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः
अधर्मःunrighteousness; injustice
अधर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootअधर्म
Formmasculine, nominative, singular
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
मृदुःsoft; mild
मृदुः:
TypeAdjective
Rootमृदु
Formmasculine, nominative, singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, nominative, singular
क्षमावान्forbearing; patient
क्षमावान्:
TypeAdjective
Rootक्षमावत्
Formmasculine, nominative, singular
इवlike; as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
कुज्जरःan elephant (esp. a rogue/untamed one)
कुज्जरः:
TypeNoun
Rootकुज्जर
Formmasculine, nominative, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaK
kingS
son (addressee)E
elephant (kuñjara)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes