Shloka 25
Adhyāya 352: Brāhmaṇa–Nāga Saṃvāda — Uñchavrata-niścaya
Dialogue and the Resolve to Practice Uñchavrata
ब्रह्मोवाच बहव: पुरुषा: पुत्र त्वया ये समुदाहता: । एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि,ब्रह्माजीने कहा--बेटा! तुमने जिन बहुत-से पुरुषोंका उल्लेख किया है, उनके विषयमें तुम्हारा यह कथन ठीक ही है। जिनकी सृष्टि मैं करता हूँ, उनका चिन्तन मैं क्यों करूँगा?
brahmovāca bahavaḥ puruṣāḥ putra tvayā ye samudāhṛtāḥ | evam etad atikrāntaṃ draṣṭavyaṃ naivam ity api ||
برہما نے کہا—بیٹے! جن بہت سے ‘پُرشوں’ کا تم نے ذکر کیا ہے، اُن کے بارے میں تمہاری بات درست ہے۔ مگر اس معاملے کو اَتیکرانت—یعنی اس سے ماورا ہو کر—دیکھنا چاہیے؛ ‘بس یہی ہے، اس کے سوا نہیں’ ایسا اصرار نہیں کرنا چاہیے۔
पितामह उवाच
Educational Q&A
Do not cling to rigid, one-sided formulations about ultimate reality. Even if a description is correct at one level, the higher standpoint requires seeing it as ‘transcended’ and avoiding dogmatic insistence—“only this, not otherwise.”
Bhīṣma (Pitāmaha) is recounting a discourse in which Brahmā responds to a ‘son’ who has listed many puruṣas/beings. Brahmā affirms the enumeration but redirects the listener toward a subtler view that goes beyond fixed conceptual categories.