Shloka 77

Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank

Devanagari script

आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम्‌ । पज्चालेन क्रम: प्राप्तो देवेन पथि देशिते,महादेवजीके बताये हुए मार्गपर चलकर उग्र तपस्याद्वारा भगवान्‌ हयग्रीवकी आराधना करके पांचालदेशीय गालवमुनिने वेदोंका क्रमविभाग प्राप्त किया था

Transliteration

Vaiśaṃpāyana uvāca |

ārādhya tapasogreṇa devaṃ hayaśirodharam |

pañcālena kramaḥ prāpto devena pathi deśite ||

Translation

دیوتا کے بتائے ہوئے راستے پر چل کر سخت تپسیا کے ذریعے گھوڑے کے سر والے دیوتا ہَیَگریو کی عبادت کر کے پانچال دیس کے رشی گالَو نے ویدوں کی مرتب و منظم ترتیب حاصل کی۔

Word by Word

• आराध्य: having worshipped
• Type: Verb
• Root: आराध् (धातु)
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक, तृतीया, एकवचन

• उग्रेण: intense, fierce
• उग्रेण: Karana
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक, तृतीया, एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हयशिरोधरम्: the horse-headed (one)
• हयशिरोधरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: हयशिरोधर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पाञ्चालेन: by the Panchala (Galava)
• पाञ्चालेन: Karta
• Type: Noun
• Root: पाञ्चाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• क्रमः: the order/sequence
• क्रमः: Karma
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राप्तः: was obtained
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देवेन: by the god
• देवेन: Karta
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• पथि: on the path
• पथि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पथिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• देशिते: shown/indicated
• Type: Verb
• Root: दिश् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Speaker

वैशग्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Hayagrīva (Hayaśirodhara deva)
• Pañcāla
• Galava (implied by the Hindi gloss)
• Vedas

Educational Q&A

What is the core teaching?

Sacred knowledge is preserved and rightly organized through disciplined austerity (tapas) joined with devotion and correct guidance; effort becomes fruitful when aligned with a divinely indicated method.

What is happening in the narrative?

Vaiśaṃpāyana recounts that Galava, a sage associated with Pañcāla, propitiated Hayagrīva through intense austerities and, by following the deity’s instructed path, attained the proper ordered arrangement (krama) of the Vedas.