Shloka 25
नरनारायण-नारदसंवादः
Nara-Nārāyaṇa–Nārada Discourse on Vision, Elements, and Entry into Vāsudeva
जहाँ खाये हुए अन्न और जल पच जाते हैं तथा सभी तरहके भक्ष्य पदार्थ जीर्ण हो जाते हैं, उसी पेटमें पड़ा हुआ गर्भ अन्नके समान क्यों नहीं पच जाता है ।। गर्भ मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गति: । धारणे वा विसर्गे वा न कर्ता विद्यते वश:,गर्भमें मल और मूत्रके धारण करने या त्यागमें कोई स्वभावनियत गति है; किंतु कोई स्वाधीन कर्ता नहीं है। कुछ गर्भ माताके पेटसे गिर जाते हैं, कुछ जन्म लेते हैं और कितनोंकी ही जन्म लेनेके बाद मृत्यु हो जाती है
yatra khāyānnajalaṁ pacyate tathā sarvavidha-bhakṣya-dravyāṇi jīryante, tasminn eva udare patitaḥ garbhaḥ annavat kathaṁ na pacyate? garbho mūtra-purīṣāṇāṁ svabhāva-niyatā gatiḥ; dhāraṇe vā visarge vā na kartā vidyate vaśaḥ.
جس پیٹ میں کھایا ہوا اناج اور پانی ہضم ہو جاتا ہے اور ہر طرح کی خوردنی چیزیں تحلیل ہو جاتی ہیں، اسی پیٹ میں پڑا ہوا جنین غذا کی طرح کیوں نہیں ہضم ہو جاتا؟ جنین میں پیشاب اور پاخانے کے روکنے یا خارج کرنے کی رفتار فطرت کے مقررہ قانون کے مطابق ہے؛ اس میں کوئی ایسا خودمختار اور کامل قابو رکھنے والا فاعل نہیں۔ کچھ جنین رحم سے گر جاتے ہیں، کچھ پیدا ہوتے ہیں، اور بہت سے پیدائش کے بعد بھی موت کو پہنچتے ہیں۔
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that bodily processes and the fate of the embryo operate under a fixed natural order (svabhāva-niyati), not under an independently controlling personal agent. It points to the limits of human mastery and the inevitability of birth, miscarriage, and death within embodied existence.
Nārada poses a physiological-philosophical question: if the stomach digests food, why does it not digest the embryo? He answers by invoking nature’s regulated course in gestation and excretion, and he observes that outcomes vary—some fetuses are lost, some are born, and some die after birth—underscoring the precariousness of life.