Shloka 4
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
तमप्सरोगणाकीर्ण शान्तस्वननिनादितम् | किन्नराणां सहसैश्व॒ भूड़जैस्तथैव च,उस पर्वतपर सब ओर अप्सराएँ विचर रही थीं। चारों ओर विविध प्राणियोंकी शान्तिमयी ध्वनिसे वहाँका सारा प्रान्त व्याप्त हो रहा था। सहस्रों किन्नर, भ्रमर, मदगु, विचित्र खंजरीट, चकोर, सैकड़ों मधुर वाणीसे सुशोभित विचित्र वर्णवाले मयूर, राजहंसोंके समुदाय तथा काले कोकिल वहाँ अपनी शान्त मधुर ध्वनि फैला रहे थे
tam apsarogaṇākīrṇaṃ śāntasvananināditam | kinnarāṇāṃ sahasraiś ca bhṛṅgaiś tathaiva ca ||
وہ پہاڑی خطہ اپسراؤں کے جُھنڈوں سے بھرا ہوا تھا اور پُرسکون، شیریں آوازوں کی گونج سے معمور تھا۔ وہاں ہزاروں کِنّروں کے ساتھ ساتھ بھنوروں کے غول بھی تھے—گویا سارا مقام ایک نرم، میٹھی ہم آہنگی میں ڈوبا ہوا ہو۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse implicitly contrasts the noise of conflict with the harmony of a dharmic, sanctified space: serenity, gentle speech/sound, and ordered beauty are presented as marks of auspiciousness and inner restraint—values central to Śānti Parva’s ethical vision.
Bhīṣma is describing a mountain region (a sacred, idyllic setting) as being filled with apsarases and echoing with calm sounds, with kinnaras and bees present—building an atmosphere of peace and auspiciousness through sensory detail.