Shloka 63

देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship

Devanagari script

गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोडसि पठचविंशक: । कुरुष्व धर्मसंचयं वयो हि तेडतिवर्तते,बेटा! तुम्हारी आयुके चौबीस वर्ष बीत गये। अब निश्चय ही तुम पचीस सालके हो गये; अतः धर्मका संचय करो। तुम्हारी सारी आयु यों ही बीती जा रही है

Transliteration

vyāsa uvāca | gatāḥ trirātra-viṃśati-varṣatāḥ, dhruvo ’si pañca-viṃśakaḥ | kuruṣva dharma-saṃcayaṃ, vayo hi te ’tivartate, vatsa ||

Translation

ویاس نے کہا—بیٹے! چوبیس برس گزر چکے؛ تم یقیناً پچیسویں برس میں ہو۔ پس دھرم کا ذخیرہ جمع کرو، کیونکہ تمہاری عمر یوں ہی گزرتی چلی جا رہی ہے۔

Word by Word

• गताः: have gone / have passed
• गताः: Karta
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: पुं, प्रथमा, बहुवचन

• त्रि: three
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् प्रयोग), एकवचन

• षष्टि: sixty
• Type: Adjective
• Root: षष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् प्रयोग), एकवचन

• वर्षताः: years (as a measure of age/time)
• वर्षताः: Karta
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + ता (भावप्रत्यय)
• Form: स्त्री, प्रथमा, बहुवचन

• ध्रुवः: certainly / surely / fixed
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• उदसि: you are / you exist (reading uncertain)
• Type: Verb
• Root: उद् (धातु) → उद् + अस् (धातु) (पाठभेद/अशुद्ध-पाठ)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन

• पञ्च: five
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् प्रयोग), एकवचन

• विंशकः: a score (twenty) / group of twenty
• Type: Noun
• Root: विंशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• कुरुष्व: do / perform / accumulate
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन

• धर्म: dharma / righteousness
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी (समासाङ्ग), एकवचन

• संचयम्: accumulation / store
• संचयम्: Karma
• Type: Noun
• Root: संचय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• वयः: age / youth / lifetime
• वयः: Karta
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed / for
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• ते: your
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• अतिवर्तते: passes by / is passing away
• Type: Verb
• Root: अति + वृत् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa

Educational Q&A

What is the core teaching?

Human life and youth pass quickly; therefore one should consciously build a reserve of dharma—righteous habits, duties, and merit—rather than letting time be wasted.

What is happening in the narrative?

Vyāsa addresses a younger person affectionately, marking his age and urging him to take life seriously by practicing dharma now, since time is continuously moving on.