Shloka 56
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
न च कामसमायुक्ते युक्ते5प्यस्ति त्रिदण्डके । न रक्ष्यते त्वया चेदं न मुक्तस्यास्ति गोपना,मनुष्य योगयुक्त होकर भी यदि कामभोगमें आसक्त हो जाय तो उसका त्रिदण्ड धारण करना अनुचित एवं व्यर्थ है। आप अपने इस बर्तावद्वारा संन्यास-आश्रमके नियमकी रक्षा नहीं कर रही हैं। यदि अपने स्वरूपको छिपानेके लिये आपने ऐसा किया हो तो जीवन्मुक्त पुरुषके लिये आत्मगोपन आवश्यक नहीं है
na ca kāmasamāyukte yukte ’py asti tridaṇḍake | na rakṣyate tvayā cedaṃ na muktasyāsti gopanā ||
اگر کوئی یوگ میں جڑا ہوا بھی ہو مگر شہوانی خواہش میں گرفتار ہو جائے تو تری دَण्ड اٹھانا ناموزوں اور بے سود ہے۔ تمہارے اس طرزِ عمل سے سنیاس کے آشرم کا قاعدہ محفوظ نہیں رہتا۔ اور اگر یہ اپنے حقیقی حال کو چھپانے کے لیے کیا گیا ہے تو جان لو—جو سچ مچ مکت ہو، اسے خود کو چھپانے کی حاجت نہیں۔
जनक उवाच
Educational Q&A
External marks of renunciation (like the tridaṇḍa) are meaningless if one remains attached to sensual desire; true renunciation is measured by inner restraint and integrity. A genuinely liberated person has no need to hide their state through contrived appearances.
King Janaka admonishes a renunciant figure: if their conduct is driven by desire, their ascetic insignia is pointless and they are failing to uphold the sannyāsa discipline; and if the insignia is used to conceal identity or inner state, Janaka argues that a liberated person does not require such concealment.