Shloka 159
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
सप्ताड्श्चैव संघातस्त्रयश्चान्ये नूपोत्तम | सम्भूय दशवर्गो<5यं भुड्धक्ते राज्यं हि राजवत्,नृपश्रेष्ठ) उक्त सात अंगोंका समुदाय और तीन अन्य शक्तियाँ (प्रभु-शक्ति, उत्साहशक्ति और मन्त्रशक्ति)--ये सब मिलकर राज्यके दस वर्ग हैं। ये दसों वर्ग संगठित होकर राजाके समान ही राज्यका उपभोग करते हैं
saptāṅgaś caiva saṅghātas trayaś cānye nṛpottama | sambhūya daśavargo 'yaṃ bhunkte rājyaṃ hi rājavat ||
بھیشم نے کہا—اے بہترین بادشاہ! ریاست کے سات اجزاء کا مجموعہ اور تین مزید قوتیں—یہ سب مل کر سلطنت کا یہ دس گانہ نظام بنتے ہیں۔ یہ دسوں متحد ہو کر بادشاہ ہی کی طرح اقتدار کے کام اور اس کے ثمرات میں شریک ہوتے ہیں۔
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Kingship is not a solitary power: the state is an integrated system. When the seven limbs of the realm and three key powers act in unity, they collectively sustain and ‘share’ the work and fruits of sovereignty; therefore a ruler must govern through coordination, not mere personal will.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma addresses the king and explains a structural model of the kingdom: seven standard constituents plus three additional powers together form a tenfold framework that operates the state as effectively as the king.