जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
श्रद्धालु, गुणवान्, परनिन्दासे सदा दूर रहनेवाले, विशुद्ध योगी, विद्वान, सदा शास्त्रोक्त कर्म करनेवाले, क्षमाशील, सबके हितैषी, एकान्तवासी, शास्त्रविधिका आदर करनेवाले, विवादहीन, बहुज्ञ, विज्ञ किसीका अहित न करनेवाले तथा इन्द्रियसंयम एवं मनोनिग्रहमें समर्थ पुरुषको ही इस ज्ञानका उपदेश देना चाहिये ।।
Vasiṣṭha uvāca: śraddhāluḥ guṇavān paranindāyāḥ sadā dūraḥ viśuddha-yogī vidvān sadā śāstroktakarma-kārī kṣamāśīlaḥ sarva-hitaiṣī ekāntavāsī śāstra-vidhi-ādara-kārī vivādahīnaḥ bahujñaḥ vijñaḥ kasyacid ahitaṃ na karoti yaḥ tathā indriya-saṃyama-mano-nigrahe samarthaḥ puruṣaḥ tasmai eva asya jñānasya upadeśaḥ kartavyaḥ. etair guṇair hīnatame na deyam etat paraṃ brahma viśuddham āhuḥ; na śreyasā yokṣyati tādṛśe kṛtaṃ dharma-pravaktāram apātra-dānāt.
یہ علم اسی شخص کو سکھانا چاہیے جو شردھا والا، بااخلاق، ہمیشہ دوسروں کی بدگوئی سے دور، پاکیزہ یوگی، عالم، شاستر کے بتائے ہوئے اعمال میں پابند، درگزر کرنے والا، سب کے بھلے کا خواہاں، خلوت پسند، شاستری احکام کا احترام کرنے والا، جھگڑے سے پاک، وسیع العلم و صاحبِ بصیرت، کسی کو نقصان نہ پہنچانے والا، اور ضبطِ حواس و تسلطِ نفس میں قادر ہو۔ جو ان اوصاف سے بالکل خالی ہو، اسے یہ تعلیم نہ دی جائے۔ یہ علم خالص پرَب्रह्म کی صورت کہا گیا ہے۔ نااہل کو دیا جائے تو وہ اس کے لیے باعثِ خیر نہیں بنتا؛ اور نااہل کو تعلیم دینے سے معلم کے لیے بھی بھلائی حاصل نہیں ہوتی۔
वसिष्ठ उवाच
Brahman-knowledge (brahma-vidyā) is to be taught only to a qualified student—one who is faithful, virtuous, non-slanderous, disciplined, non-contentious, harmless, and capable of sense-restraint and mind-control. Teaching it to an unfit person neither benefits the recipient nor the teacher.
Vasiṣṭha is laying down ethical and pedagogical criteria for transmitting a highest teaching: the instructor must discern the student’s character and discipline, because misdirected instruction (like giving to an unworthy recipient) undermines the intended spiritual welfare.