Shloka 19
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
सदाहमार्यान्निभृतो5प्युपासे न मे विधित्सोत्सहते न रोष: । न वाप्यहं लिप्समान: परैमि न चैव किंचिद् विषयेण यामि,यद्यपि मैं सब प्रकारसे परिपूर्ण हूँ (मुझे कुछ जानना या पाना शेष नहीं है) तो भी मैं श्रेष्ठ पुरुषोंकी उपासना (सत्संग) करता रहता हूँ। मुझपर न तृष्णाका वश चलता है न रोषका। मैं कुछ पानेके लोभसे धर्मका उल्लंघन नहीं करता और न विषयोंकी प्राप्तिके लिये ही कहीं आता-जाता हूँ
sadāham āryān nibhṛto 'py upāse na me vidhitsotsahate na roṣaḥ | na vāpy ahaṁ lipsamānaḥ paraimi na caiva kiñcid viṣayeṇa yāmi ||
ہنس نے کہا—اگرچہ میں اپنے آپ میں کامل ہوں اور خاموشی سے رہتا ہوں، پھر بھی میں ہمیشہ آریہ (نیک) لوگوں کی خدمت و صحبت اختیار کرتا ہوں۔ نہ تڑپتی خواہش مجھے مغلوب کرتی ہے نہ غضب۔ میں نفع کے لالچ میں دھرم کی حد نہیں توڑتا، اور نہ ہی محض حسی لذتوں کے لیے کہیں آتا جاتا ہوں۔
हंस उवाच
Educational Q&A
True inner completeness is shown not by isolation or pride, but by steady association with the noble and by mastery over desire and anger. One should not compromise dharma for profit, nor let sense-objects dictate one’s movements and choices.
In the Śānti Parva’s didactic setting, the Haṃsa speaks as a teacher, describing his own disciplined conduct: he remains composed, seeks the company of the virtuous, and lives without being driven by craving, wrath, or the pursuit of pleasures.