Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च

Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations

समवाप्य श्रियं देवो हत्वारींश्व॒ सहस्रश: । प्रहर्षमतुलं लेभे वासव: पृथिवीपते,पृथ्वीनाथ! देवराज इन्द्रने सहस्रों शत्रुओंका वध करके अपनी खोयी हुई राजलक्ष्मीको पाकर अनुपम आनन्द प्राप्त किया

samavāpya śriyaṃ devo hatvārīṃś ca sahasraśaḥ | praharṣam atulaṃ lebhe vāsavaḥ pṛthivīpate pṛthvīnātha ||

بھیشم نے کہا—اے زمین کے مالک! دیو واسَوَ (اندر) نے ہزاروں دشمنوں کو قتل کر کے اپنی کھوئی ہوئی شاہی شان (شری) دوبارہ پائی اور بے مثال مسرت سے بھر گیا۔

समवाप्यhaving regained/obtained
समवाप्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम् + अव + आप् (धातु) → समवाप्य (क्त्वान्त)
Formक्त्वा (ल्यप्), कर्तरि, —
श्रियम्fortune, royal prosperity
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री (स्त्री)
FormFeminine, Accusative, Singular
देवःthe god (Indra)
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव (पुं)
FormMasculine, Nominative, Singular
हत्वाhaving slain
हत्वा:
Karma
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → हत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा, कर्तरि, —
अरीन्enemies
अरीन्:
Karma
TypeNoun
Rootअरि (पुं)
FormMasculine, Accusative, Plural
सहस्रशःby thousands, in thousands
सहस्रशः:
Karma
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formtrue
प्रहर्षम्joy, exhilaration
प्रहर्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रहर्ष (पुं)
FormMasculine, Accusative, Singular
अतुलम्incomparable
अतुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअतुल (विशेषण)
FormMasculine, Accusative, Singular
लेभेobtained, received
लेभे:
Karta
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परोक्शभूत), आत्मनेपद, Third, Singular
वासवःVāsava (Indra)
वासवः:
Karta
TypeNoun
Rootवासव (पुं) (इन्द्र)
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथिवीपतेO lord of the earth (king)
पृथिवीपते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवीपति (पुं)
FormMasculine, Vocative, Singular
पृथ्वीनाथO protector/lord of the earth
पृथ्वीनाथ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथ्वी-नाथ (पुं)
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
Vāsava (Indra)
P
Pṛthivīpati/Pṛthvīnātha (the king addressed, i.e., Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

Restored power and prosperity (śrī) can produce overwhelming elation; therefore a ruler must restrain triumphal intoxication and keep victory aligned with dharma, using regained sovereignty for protection and justice rather than pride.

Bhīṣma cites Indra (Vāsava) as an example: after killing vast numbers of enemies, Indra recovers his lost royal fortune and experiences incomparable joy, presented as a model/illustration within Bhīṣma’s instruction to the king.