Shloka 60
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
शास्त्रादपेतं पश्यन्ति बहवो व्यक्तमानिन: । शास्त्रदोषान् न पश्यन्ति शोचन्ति च यथा वयम् | इन्द्रियार्थाश्न भवतां समाना: सर्वजन्तुषु,बहुत-से मनुष्य प्रत्यक्षको ही माननेवाले हैं। वे शास्त्रसे पृथक् इहलोकपर ही दृष्टि रखते हैं। शास्त्रोक्त दोषोंको नहीं देखते हैं और जैसे हमलोग शोक करते हैं, वैसे ही वे भी अवैदिकमतका आश्रय लेकर शोक किया करते हैं। आप-जैसे ज्ञानियोंको भी सब जन्तुओंके समान ही इन्द्रियोंक विषयोंका अनुभव होता है
śāstrād apetaṁ paśyanti bahavo vyaktamāninaḥ | śāstradoṣān na paśyanti śocanti ca yathā vayam | indriyārthāś ca bhavatāṁ samānāḥ sarvajantuṣu ||
کپیلا نے کہا—بہت سے لوگ جو محض حواس کے سامنے ظاہر چیزوں پر ناز کرتے ہیں، شاستروں سے منہ موڑ لیتے ہیں اور صرف اسی دنیا پر نگاہ جما دیتے ہیں۔ شاستر جن عیوب کی نشان دہی کرتے ہیں وہ انہیں نہیں دیکھتے؛ اور غیر ویدی نظریات کا سہارا لے کر وہ بھی ہماری طرح غمگین ہوتے رہتے ہیں۔ اور رہی بات حسی موضوعات کی—ان کا اثر تمام جانداروں پر یکساں ہے؛ دانا لوگ بھی میدانِ حواس سے دوچار ہوتے ہیں، مگر اسے درست تمیز کے ساتھ پہچاننا چاہیے۔
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila warns that those who rely only on what is directly perceptible (the ‘manifest’) and turn away from śāstra fail to notice the deeper defects of worldly life; as a result they fall into grief. Even the wise experience sense-objects like all beings, but wisdom lies in discernment and non-enslavement to them.
In the Śānti Parva’s instructional dialogue, Kapila is delivering a philosophical-ethical critique of non-scriptural, purely sense-based outlooks. He contrasts śāstra-guided insight with worldly empiricism and explains why attachment to sense-objects leads to sorrow, even though sense experience itself is common to all creatures.