Shloka 14

Jājali–Tulādhāra-saṃvāda: Yajña, Vṛtti, and Ātma-tīrtha (जाजलि-तुलाधार-संवादः)

Devanagari script

न हान्तरमभूत्‌ किज्चित्‌ क्वचिज्जन्तुभिरच्युत । निरुच्छवासमिवोजन्नद्ध त्रलोक्यमभवन्नूप,अपने धर्मसे कभी च्युत न होनेवाले नरेश! उस समय कहीं कोई थोड़ा-सा भी ऐसा स्थान नहीं रह गया, जो जीव-जन्तुओंसे भरा न हो। सारी त्रिलोकी अवरुद्ध हो गयी। लोगोंका कहीं साँस लेना भी असम्भव-सा हो गया--सबका दम घुटने लगा

Transliteration

na hāntaram abhūt kiñcit kvacij jantubhir acsuta | nirucchvāsam ivojjanaddha trilokyam abhavannūpa ||

Translation

نارد نے کہا—اے اچیوت، اے وہ راجا جو کبھی دھرم سے نہیں ہٹتا! اُس وقت کہیں بھی ذرا سا بھی ایسا خالی مقام نہ رہا جو جانداروں سے بھرا نہ ہو۔ تینوں لوک گویا بند ہو گئے؛ لوگوں کے لیے سانس لینا بھی ناممکن سا ہو گیا—سب کا دم گھٹنے لگا۔

Word by Word

• [{'term': 'na', 'definition': 'not

• no'}, {'term': 'hāntaram (antara)', 'definition': 'gap, interval, open space'}, {'term': 'abhūt', 'definition': 'became

• existed (aorist of √bhū)'}, {'term': 'kiñcit', 'definition': 'anything

• even a little'}, {'term': 'kvacit', 'definition': 'anywhere

• in any place'}, {'term': 'jantubhiḥ', 'definition': 'by living beings/creatures (instrumental plural of jantu)'}, {'term': 'acyuta', 'definition': '‘the infallible/unchanging one’

• an epithet used as an address (also a divine epithet)'}, {'term': 'nir-ucchvāsam', 'definition': 'without breathing

• unable to exhale/inhale'}, {'term': 'iva', 'definition': 'as if

• like'}, {'term': 'trilokyam', 'definition': 'the three worlds (earth, mid-region, heaven)'}, {'term': 'abhavat', 'definition': 'became (imperfect/aorist sense of √bhū)'}, {'term': 'nūpa (nṛpa)', 'definition': 'king (address to the ruler)'}, {'term': 'dharma', 'definition': 'righteous order

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

• Nārada
• Acyuta (as an epithet used in address)
• Nṛpa (the king, addressee)
• Triloka (the three worlds)
• Jantu (living beings/creatures)