Shloka 29
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
इस प्रकार आत्मा सम्पूर्ण प्राणियोंके भीतर उनकी हृदयगुफामें गूढ़भावसे छिपा रहता है। वह तत्त्वदर्शी पुरुषोंद्वारा तीक्ष्ण एवं सूक्ष्म बुद्धिसे साक्षात् किया जाता है ।। त॑ पूर्वापररात्रेषु युज्जान: सततं बुध: । लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि,जो विद्वान परिमित आहार करके रातके पहले और पिछले पहरमें सदा ध्यानयोगका अभ्यास करता है, वह अन्त:करण शुद्ध होनेपर अपने हृदयमें ही उस आत्माका साक्षात्कार कर लेता है
bharadvāja uvāca | evaṃ prakāra ātmā samasta-prāṇiṣu teṣāṃ hṛdaya-guhāyāṃ gūḍha-bhāvena nihitaḥ tiṣṭhati | sa tattva-darśibhiḥ puruṣaiḥ tīkṣṇayā sūkṣmayā ca buddhyā sākṣāt-kriyate || sa pūrvāpara-rātreṣu yuñjānaḥ satataṃ budhaḥ | laghv-āhāro viśuddhātmā paśyaty ātmānam ātmani ||
یوں یہ آتما سب جانداروں کے اندر، دل کی غار میں، نہاں اور پردہ نشین رہتا ہے؛ حقیقت بین اسے نہایت تیز اور لطیف عقل سے براہِ راست پا لیتے ہیں۔ جو دانا کم خوراکی اختیار کر کے رات کے پہلے اور آخری پہروں میں برابر دھیان-یوگ میں لگا رہتا ہے، وہ باطن کے پاک ہونے پر اپنے ہی اندر آتما کو آتما میں دیکھ لیتا ہے۔
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The Self is present in all beings yet remains hidden in the heart; it is realized not by external means but through sustained meditation, refined discernment, moderation in food, and inner purification—culminating in direct inward realization of the Self.
Bharadvāja is instructing about the method and conditions for realizing the Ātman: the seeker practices yoga especially in the quiet hours of night, lives with restraint, purifies the mind, and thereby gains direct vision of the inner Self.