Shloka 23

असंतोषादिदोष-निरूपणम्

On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment

Devanagari script

यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति । तत एव च विस्तार ब्रह्म सम्पद्यते तदा,जब पुरुष प्राणियोंकी पृथक्‌-पृथक्‌ सत्ताको एकमात्र परमात्मामें ही स्थित देखता है और उस परमात्मासे ही सम्पूर्ण भूतोंका विस्तार हुआ मानता है, उस समय वह सच्चिदानन्दघन ब्रह्मको प्राप्त होता है

Transliteration

yadā bhūta-pṛthag-bhāvam ekastham anupaśyati | tata eva ca vistāraṁ brahma sampadyate tadā ||

Translation

یُدھِشٹھِر نے کہا: جب انسان تمام جانداروں کی بظاہر جدا جدا ہستی کو ایک ہی پرماتما میں قائم دیکھتا ہے، اور سمجھتا ہے کہ تمام بھوتوں کا پھیلاؤ بھی اسی حقیقتِ اعلیٰ سے ظاہر ہوا ہے، تب اسی لمحے وہ برہمن کو—سچّدانند سے لبریز برہمن کو—پا لیتا ہے۔

Word by Word

यदाwhen

भूत-पृथग्भावम्the separate existence/state of beings

एकस्थम्as abiding in one (single locus)

अनुपश्यतिsees/observes (clearly)

तत्from that

एवindeed/only

चand

विस्तारःexpansion/spread

ब्रह्मBrahman (the Absolute)

सम्पद्यतेis attained/comes to be (attained)

तदाthen

Speaker

युधिछिर उवाच

Characters & Entities

Yudhiṣṭhira

Brahman

bhūtas (beings)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes