Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
सुरापान ब्रह्म॒हत्या गुरुतल्पमथापि वा । अनिर्देश्यानि मन्यन्ते प्राणान््तमिति धारणा,मदिरापान, ब्रह्महत्या तथा गुरुपत्नीगमन--इन महापापोंसे छूटनेके लिये कोई प्रायक्षित्त नहीं बताया गया है। किसी भी उपायसे अपने प्राणोंका अन्त कर देना ही उन पापोंका प्रायश्षित्त होगा, ऐसी विद्वानोंकी धारणा है
surāpāna-brahmahatyā guru-talpam athāpi vā | anirdeśyāni manyante prāṇāntam iti dhāraṇā ||
بھیشم نے کہا—شراب نوشی، برہمن کا قتل، اور گرو کے بستر کی بے حرمتی (یعنی استاد کی بیوی سے جنسی گناہ)—یہ ایسے گناہ سمجھے جاتے ہیں جن کے لیے کوئی معمول کا کفارہ مقرر نہیں کیا جا سکتا۔ اہلِ علم کی رائے ہے کہ ان کا کفارہ صرف ‘پرَانانت’ ہے—یعنی کسی بھی طریقے سے اپنی جان کا خاتمہ۔
भीष्म उवाच
Bhīṣma classifies certain acts—liquor-drinking, brāhmaṇa-slaying, and violating the guru’s bed—as mahāpātakas so grave that ordinary ritual expiations are considered inadequate; some authorities therefore regard death (self-ending) as the only expiation.
In the Śānti Parva’s dharma-instruction, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira on moral law and penance, explaining how traditional authorities evaluate the heaviest transgressions and what they deem to be their (non-)expiability.