Shloka 11
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
प्रेत्य चात्र मनुष्येन्द्र परमं विन्दते सुखम् । दमेन हि समायुक्तो महान्तं धर्ममश्लुते,नरेन्द्र! दमसे अर्थात् इन्द्रिय और मनके संयमसे युक्त पुरुषको महान धर्मकी प्राप्ति होती है। वह इहलोक और परलोकमें भी परम सुख पाता है
pretya cātra manuṣyendra paramaṃ vindate sukham | damena hi samāyukto mahāntaṃ dharmam aśnute, narendra |
بھیشم نے کہا—اے انسانوں کے سردار! دَم سے آراستہ شخص اس دنیا میں بھی اور مرنے کے بعد پرلوک میں بھی اعلیٰ ترین خوشی پاتا ہے۔ کیونکہ دَم—یعنی حواس اور من کے ضبط—سے منضبط انسان عظیم دھرم کو پا لیتا ہے، اے راجَن۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that dama—self-restraint, especially mastery over the senses and mind—is a direct means to attain great Dharma and thereby the highest happiness in both this life and the next.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues his ethical counsel for a ruler, emphasizing inner discipline as the foundation of righteous conduct and lasting well-being.