Shloka 24
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
नात्मच्छिद्रं रिपुर्विद्याद् विद्याच्छिद्रं परस्य तु । गूहेत् कूर्म इवाड्रानि रक्षेद् विवरमात्मन:,“राजा इस तरह सतर्क रहे कि उसके छिद्रका शत्रुको पता न चले, परंतु वह शत्रुके छिद्रको जान ले। जैसे कछुआ अपने सब अंगोंको समेटकर छिपा लेता है, उसी प्रकार राजा अपने छिठद्रोंको छिपाये रखे
nātmachchidraṃ ripur vidyād vidyāc chidraṃ parasya tu | gūhet kūrma ivāṅgāni rakṣed vivaram ātmanaḥ ||
بھیشم نے کہا: بادشاہ ایسا ہوشیار رہے کہ دشمن اس کی کمزوریاں (چھیدر) نہ جان سکے؛ مگر وہ خود دشمن کے چھیدر جان لے۔ جیسے کچھوا اپنے اعضا سمیٹ کر چھپا لیتا ہے، ویسے ہی بادشاہ اپنی کمزور جگہوں کو چھپا کر ان کی حفاظت کرے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In rāja-dharma, prudent governance requires guarding one’s own vulnerabilities from hostile knowledge while discerning the opponent’s weak points; discretion and self-protection are ethical duties of rulership when they prevent harm to the realm.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on the duties and strategies of kingship. Here he gives a practical maxim of political vigilance, illustrated by the tortoise withdrawing its limbs.