Shloka 4
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
तत्रैको दीर्घकालज्ञ उत्पन्नप्रतिभो5पर: । दीर्घसूत्रश्न तत्रैकस्त्रयाणां सहचारिणाम्,वहाँ उन तीनों सहचारियोंमेंसे एक तो (अनागतविधाता था, जो) आनेवाले दीर्घकालतककी बात सोच लेता था। दूसरा प्रत्युत्पन्नमति था, जिसकी प्रतिभा ठीक समयपर ही काम दे देती थी और तीसरा दीर्घसूत्री था (जो प्रत्येक कार्यमें अनावश्यक विलम्ब करता था)
tatraiko dīrghakālajña utpannapratibho 'paraḥ | dīrghasūtrī ca tatraikaḥ trayāṇāṃ sahacāriṇām ||
ان تین رفیقوں میں ایک دوراندیش تھا—جو طویل مدت کے انجام کو پہلے ہی بھانپ لیتا تھا۔ دوسرا حاضر دماغ تھا—جس کی ذہانت عین وقت پر کام آتی تھی۔ تیسرا دیर्घसूत्रی تھا—جو ہر کام میں بلا وجہ ٹال مٹول کرتا تھا۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes three temperaments relevant to dharmic conduct: long-term foresight, timely presence of mind, and harmful delay. The implied ethical lesson is to value prudent planning and timely action while avoiding procrastination that can ruin even good intentions.
Bhīṣma is describing three companions by their characteristic modes of intelligence and action—one who plans for the long term, one who responds brilliantly in the moment, and one who habitually postpones—setting up a moral comparison within his instruction.