Shloka 13
Āśā-prabhava (आशाप्रभव) — On the Rise and Power of Hope/Expectation
Sumitra Itihāsa Begins
दृष्टवा तां पाण्डवेयानामृद्धि वैश्रव्णी शुभाम् । अमित्राणां सुमहतीमनुशोचामि भारत,भारत! दिव्य फल-फूलोंसे सुशोभित वह दिव्य सभा, वे तीतरके समान रंगवाले चितकबरे घोड़े और वे भाँति-भाँतिके दिव्य वस्त्र (अपने पास कहाँ हैं? वह सब) देखकर अपने शत्रु पाण्डवोंके उस कुबेरके समान शुभ एवं विशाल ऐश्वर्यका अवलोकन करके मैं निरन्तर शोकमें डूबा जा रहा हूँ
dṛṣṭvā tāṃ pāṇḍaveyānām ṛddhiṃ vaiśravaṇīṃ śubhām | amitrāṇāṃ sumahatīm anuśocāmi bhārata bhārata ||
دُریودھن نے کہا— اے بھارت! پانڈو کے بیٹوں کی وہ مبارک، ویشروَن (کُبیر) جیسی خوشحالی—جو دشمنوں کے درمیان بھی بے حد عظیم ہے—دیکھ کر میں مسلسل رنج و غم کرتا ہوں۔ ان کی کُبیر-مانند شان و شوکت کو دیکھتے ہی میرا دل حسد اور نوحہ سے جل اٹھتا ہے، اور مجھے قرار نہیں آتا۔
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse exposes envy (asūyā/īrṣyā) as a corrosive inner force: when one measures oneself against others’ prosperity, the mind falls into continual sorrow. Ethically, it warns that fixation on rivals’ success undermines discernment and fuels adharma-driven decisions.
Duryodhana reflects on the Pāṇḍavas’ magnificent prosperity—likened to Kubera’s—and confesses that the sight plunges him into relentless grief. This confession reveals his inner agitation and the emotional root of his hostility toward them.