Shloka 27
भীমेन युधिष्ठिरस्य त्यागवृत्तेः प्रतिषेधः
Bhīma’s Rebuttal of Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Inclination
औदका: सृष्टयश्चैव जन्तव: सिद्धिमाप्रुयु: । तेषामात्मैव भर्तव्यो नान्य: कश्नन विद्यते,(यदि अपने शरीरमात्रका भरण-पोषण करनेसे सिद्धि मिलती हो, तब तो) जलमें रहनेवाले जीवों तथा स्थावर प्राणियोंको भी सिद्धि प्राप्त कर लेनी चाहिये: क्योंकि उन्हें केवल अपना ही भरण-पोषण करना रहता है। उनके पास दूसरा कोई ऐसा नहीं है, जिसके भरण-पोषणका भार वे उठाते हों
audakāḥ sṛṣṭayaś caiva jantavaḥ siddhim āpruyuḥ | teṣām ātmā eva bhartavyo nānyaḥ kaścana vidyate ||
اگر محض اپنی ہی پرورش کافی ہوتی اور اسی سے سِدھی ملتی، تو آبی جاندار اور ساکن مخلوقات بھی ضرور سِدھی پا لیتیں؛ کیونکہ انہیں تو صرف اپنا ہی سہارا دینا ہوتا ہے، کسی دوسرے کا بوجھ اٹھانے والا ان کے پاس کوئی نہیں۔
भीम उवाच
Educational Q&A
Bhīma argues that spiritual success (siddhi) cannot be reduced to merely feeding and sustaining oneself. If that alone produced perfection, then beings that naturally live by simple self-preservation—like aquatic creatures and even immobile life—would automatically attain siddhi. The implied ethical point is that dharma involves more than self-care; it includes responsibility, service, and sustaining others where appropriate.
In the Śānti Parva’s reflective discussions on dharma after the war, Bhīma speaks critically against an overly simplistic claim that renunciation or minimal self-maintenance is sufficient for spiritual attainment. He uses a pointed analogy—water-dwelling and other non-social beings—to challenge that view and to emphasize a more demanding understanding of righteous living.