Shloka 16
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha
Balarāma’s Pilgrimage Context
जैगीषव्यं ततो5पश्यद् गतं प्रागेव भारत । भारत! नदीपति समुद्रके पास पहुँचते ही धर्मात्मा देवलने देखा कि जैगीषव्य वहाँ पहलेसे ही गये हैं ।। ततः सविस्मयद्रिन्तां जगामाथामितप्रभ:,तब तो अमित तेजस्वी महर्षि असित देवलको चिन्ताके साथ-साथ आश्चर्य भी हुआ। वे सोचने लगे, “ये भिक्षु यहाँ पहले ही कैसे आ पहुँचे? इन्होंने तो समुद्रमें स्नानका कार्य भी पूर्ण कर लिया”
jaigīṣavyaṃ tato 'paśyad gataṃ prāg eva bhārata | bhārata nadīpatiṃ samudraṃ upasaṃprāpte dharmātmā devalo 'paśyat jaigīṣavyam tatra pūrvam eva gatam || tataḥ sa vismayadr̥ṣṭāntāṃ cintāṃ jagāmātha amitaprabhaḥ | sa mene—kathaṃ nu bhikṣur ayaṃ pūrvam ihāgataḥ, samudre snānakriyām api pariniṣpāditavān iti ||
پھر، اے بھارت! دیول نے دیکھا کہ جَیگیشویہ پہلے ہی پہنچ چکا ہے۔ دریاؤں کے مالک سمندر کے پاس پہنچتے ہی دھرماتما دیول نے جَیگیشویہ کو وہاں پہلے سے موجود پایا۔ یہ دیکھ کر بےپایاں نور و جلال والے رشی اسِت دیول پر حیرت اور تشویش طاری ہوئی اور وہ سوچنے لگا—“یہ بھکشو مجھ سے پہلے یہاں کیسے آ پہنچا؟ اور اس نے تو سمندر میں اشنان بھی پورا کر لیا ہے!”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical-spiritual contrast between outward effort and inner attainment: a dharmic sage is humbled by another ascetic’s unexpected precedence, prompting self-examination rather than envy—an implicit lesson in humility, reverence for tapas, and recognition of unseen spiritual capacities.
Vaiśampāyana narrates that Asita Devala reaches the ocean and discovers Jaigīṣavya has arrived earlier and already completed the sea-bathing rite. Devala is astonished and begins to ponder how the mendicant could have preceded him.