Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
पाण्डुकौरवसम्मर्दाज्जीवमानान् नरर्षभान् | दुर्योधन बोला--मैं ऐसे जनसंहारकारी पाण्डव-कौरव-संग्रामसे आप सभी नरश्रेष्ठ वीरोंको जीवित बचा हुआ देख रहा हूँ, यह बड़े सौभाग्यकी बात है ।।
pāṇḍukaurava-sammardāj jīvamānān nararṣabhān paśyāmi—etad bhāgyam; viṣayiṣyāmo vayaṃ sarve viśrāntā vigataklamāḥ. yūyam api bahu klāntā vayaṃ cātyanta-vraṇitāḥ; pāṇḍavānāṃ balaṃ vardhitam; tasmād idānīṃ me yuddhe rucir na jāyate.
دریودھن نے کہا—پانڈوؤں اور کورَووں کی اس گھمسان کی ٹکر کے بعد تم جیسے نر-شریشٹھ سورماؤں کو زندہ دیکھنا میرے لیے بڑی خوش بختی ہے۔ اگر ہم کچھ دیر آرام کر کے اپنی تھکن اتار لیں تو یقیناً فتح پائیں گے۔ تم بھی نہایت تھکے ہو اور ہم بھی سخت زخمی ہیں؛ اور ادھر پانڈوؤں کی قوت بڑھ گئی ہے—اسی لیے اس وقت میرے دل میں جنگ جاری رکھنے کی رغبت نہیں اٹھتی۔
दुर्योधन उवाच
The verse highlights how, in prolonged conflict, even powerful leaders become governed by fatigue, injury, and shifting advantage. It implicitly critiques war’s moral erosion: decisions are driven less by righteousness and more by survival, morale, and tactical timing.
Duryodhana observes that many great warriors have survived the brutal Pāṇḍava–Kaurava clash. He proposes a pause to rest and recover, arguing that renewed strength could bring victory, while noting that the Pāṇḍavas currently appear to be gaining strength and his own side is badly hurt.