Shloka 18

अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः

Kṛpa’s Counsel to Duryodhana

Devanagari script

नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णव: । “जैसे महासागर तटको नहीं लाँध सकता, उसी प्रकार कुन्तीकुमार अर्जुन समरांगणमें युद्ध करते हुए मुझ दुर्योधनको लाँधघकर आगे जानेकी हिम्मत नहीं कर सकते ।। अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम्‌

Transliteration

na utsahetā api atikrāntuṁ velām iva mahārṇavaḥ |

Translation

جس طرح عظیم سمندر اپنی ہی ساحلی حد سے آگے نہیں بڑھ سکتا، اسی طرح کُنتی کا بیٹا ارجن بھی میدانِ جنگ میں لڑتے ہوئے مجھے—دُریودھن کو—لانگھ کر آگے بڑھنے کی ہمت نہیں کر سکے گا۔

Word by Word

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• उत्सहेत: would dare / would be able
• Type: Verb
• Root: उत्सह्
• Form: Vidhi-linga, present (injunctive/optative sense), 3rd, singular, Parasmaipada

• अपि: even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• अतिक्रान्तुम्: to cross over / to overstep
• Type: Verb
• Root: अति-क्रम्
• Form: Tumun (infinitive), active sense

• वेलाम्: shore, boundary (of the sea)
• वेलाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वेला
• Form: feminine, accusative, singular

• इव: like, as
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• महा-अर्णवः: the great ocean
• महा-अर्णवः: Karta
• Type: Noun
• Root: महा-अर्णव
• Form: masculine, nominative, singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Arjuna
• Kunti
• Duryodhana
• mahārṇava (great ocean)
• velā (shoreline/boundary)