Shloka 42

Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)

Devanagari script

भीमसेनस्तदा राजन धृष्टद्युम्नश्न पार्षत: । बलेन चतुरज्गजेण नानादेश्यानवारयत्‌,राजन! उस समय भीमसेन और ट्रुपदकुमार धृष्टद्युम्न चतुरंगिणी सेना साथ लेकर उन अनेकदेशीय सैनिकोंको रोकने लगे

Transliteration

bhīmasenas tadā rājan dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ | balena caturaṅgiṇyā nānādeśyān avārayat ||

Translation

سنجے نے کہا—اے راجن، اُس وقت بھیم سین اور پارشت پُتر دھِرِشت دیومن چتورنگی لشکر کے سہارے بہت سے دیسوں سے آئے ہوئے جنگجوؤں کو زور سے روکنے لگے۔

Word by Word

• भीमसेनः: Bhimasena
• भीमसेनः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तदा: then
• तदा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• धृष्टद्युम्नः: Dhrishtadyumna
• धृष्टद्युम्नः: Karta
• Type: Noun
• Root: धृष्टद्युम्न
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पार्षतः: the son of Prishata (Drupada’s son)
• पार्षतः: Karta
• Type: Noun
• Root: पार्षत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• बलेन: by force/with strength
• बलेन: Karana
• Type: Noun
• Root: बल
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• चतुरङ्गेण: with a fourfold (army: elephants, chariots, cavalry, infantry)
• चतुरङ्गेण: Karana
• Type: Adjective
• Root: चतुरङ्ग
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• जेन: by/with (the) conqueror (reading uncertain)
• जेन: Karana
• Type: Noun
• Root: ज
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• नाना: various, many kinds of
• Type: Indeclinable
• Root: नाना

• देश्यान्: belonging to (different) regions; provincial
• देश्यान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: देश्य
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• अवारयत्: stopped/held back
• Type: Verb
• Root: √वृ (वारयति)
• Form: Imperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada, Causative

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Bhīmasena (Bhīma)
• Dhṛṣṭadyumna
• Drupada (Pārṣata)
• caturaṅga-bala (fourfold army)
• nānādeśya-sainikāḥ (multi-regional troops)