Shloka 123
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
कुछ लोग भाइयोंको, कुछ पिताओंको और दूसरे लोग पुत्रोंको पुकार रहे थे। कुछ लोग कहने लगे--“भाइयो! रोषमें भरे हुए धृतराष्ट्रके पुत्रोंने भी रणभूमिमें हमारी वैसी दुर्गति नहीं की थी, जो आज इन क्रूरकर्मा राक्षसोंने हम सोये हुए लोगोंकी कर डाली है ।। असांनिध्याद्धि पार्थानामिदं न: कदनं कृतम् न चासुरैर्न गन्धर्वर्न यक्षैर्न च राक्षसै:,“आज कुन्तीके पुत्र हमारे पास नहीं हैं, इसीलिये हमलोगोंका यह संहार किया गया है। कुन्तीपुत्र अर्जुनको तो असुर, गन्धर्व, यक्ष तथा राक्षस कोई भी नहीं जीत सकते; क्योंकि साक्षात् श्रीकृष्ण उनके रक्षक हैं। वे ब्राह्मणभक्त, सत्यवादी, जितेन्द्रिय तथा सम्पूर्ण भूतोंपर दया करनेवाले हैं
sañjaya uvāca | kecid bhrātṝn kecit pitṝn anye putrān āhvayantaḥ paridevayamānāḥ | kecid ūcuḥ—“bhrātaraḥ! roṣeṇa pūritair api dhṛtarāṣṭra-putrair raṇabhūmau na tādṛśī no durgatiḥ kṛtā yādṛśī adya krūra-karmabhir rākṣasair asmāsu suptesu kṛtā || asānnidhyād dhi pārthānām idaṃ naḥ kadanaṃ kṛtam; na cāsuraiḥ na gandharvair na yakṣaiḥ na ca rākṣasaiḥ (jituṃ śakyaḥ) | arjunaṃ tu kaunteyaṃ kaścid api na jayet, yataḥ sākṣāt śrīkṛṣṇo rakṣitā | sa brāhmaṇa-bhaktaḥ satyavādī jitendriyaḥ sarva-bhūta-dayāvān” iti ||
سنجے نے کہا—کچھ لوگ بھائیوں کو، کچھ باپوں کو اور کچھ بیٹوں کو پکار پکار کر بین کر رہے تھے۔ اور کچھ یوں چیخ اٹھے: “بھائیو! غضب میں بھرے دھرتراشٹر کے بیٹوں نے بھی میدانِ جنگ میں ہمیں ایسی تباہی نہ پہنچائی تھی جیسی آج ان سفّاک کردار راکشسوں نے ہمیں سوتے ہوئے پہنچا دی ہے۔ پارتھ (پانڈو کے بیٹے) یہاں موجود نہیں، اسی لیے یہ قتلِ عام ہوا۔ کنتی پتر ارجن کو اسُر، گندھرو، یکش یا راکشس—کوئی بھی مغلوب نہیں کر سکتا؛ کیونکہ خود شری کرشن اس کے محافظ ہیں۔ وہ برہمنوں کا بھکت، سچ بولنے والا، نفس پر قابو رکھنے والا اور تمام جانداروں پر رحم کرنے والا ہے۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts honorable battlefield combat with the moral horror of killing the defenseless in sleep, and it highlights the ideal virtues attributed to Arjuna—truthfulness, self-mastery, reverence for Brahmins, and compassion—supported by divine protection through Krishna.
After a night raid in the Sauptika episode, survivors lament and call for lost relatives. They say their present devastation occurred because the Pandavas were absent, and they affirm that Arjuna, protected by Krishna, is unconquerable even by powerful non-human beings.