Shloka 3
अश्वत्थाम-शापः, परिक्षिद्भविष्यत्, मणि-न्यासः
Aśvatthāman’s Curse, Parikṣit’s Future, and the Mani’s Restitution
“पहलेकी बात है, राजा विराटकी कन्या और गाण्डीवधारी अर्जुनकी पुत्रवधू जब उपप्लव्यनगरमें रहती थी, उस समय किसी व्रतवान् ब्राह्मणने उसे देखकर कहा-- ।। परिक्षीणेषु कुरुषु पुत्रस्तव भविष्यति । एतदस्य परिक्षित्त्वं गर्भस्थस्य भविष्यति,“बेटी! जब कौरववंश परिक्षीण हो जायगा, तब तुम्हें एक पुत्र प्राप्त होगा और इसीलिये उस गर्भस्थ शिशुका नाम परीक्षित् होगा”
pūrvavṛttam idaṃ rājñi virāṭasya sutā tathā | gāṇḍīvadhāry arjunasya snuṣā copaplavye pure vasantīṃ vratavān brāhmaṇo dṛṣṭvā prāha— parikṣīṇeṣu kuruṣu putras tava bhaviṣyati | etad asya parikṣittvaṃ garbhasthasya bhaviṣyati ||
وَیشَمپایَن نے کہا—اے راجا! یہ پہلے کا واقعہ ہے۔ جب وِراٹ کی بیٹی—جو گاندیو دھاری ارجن کی بہو بن چکی تھی—اُپپلاویہ نگر میں رہتی تھی، تو ایک ورت دار برہمن نے اسے دیکھ کر پیش گوئی کی: ‘جب کورو وَنش ماند پڑ جائے گا، تب تجھے ایک بیٹا ہوگا؛ اور چونکہ وہ کوروؤں کے زوال کے زمانے میں پیدا ہوگا، اس لیے گربھ میں موجود اس بچے کا نام “پریکشت” ہوگا۔’
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when a lineage seems destroyed by adharma and war, dharma reasserts continuity through rightful heirs; disciplined spiritual insight (a vratavān brāhmaṇa) frames suffering within a larger moral and cosmic order.
Vaiśampāyana recalls a prior moment in Upaplavya when a vow-observing brāhmaṇa foretells to Virāṭa’s daughter (Arjuna’s daughter-in-law) that after the Kuru line is greatly diminished, she will bear a son who will be named Parīkṣit because he is born when the Kurus are ‘parikṣīṇa’ (exhausted).