Shloka 9
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक््यं गावल्गणे नरै: । यत् समेत्य रणे पार्थ: पुत्रो मम निपातित:,गवल्गणकुमार! कुन्तीके पुत्रोंने मिलकर रणभूमिमें जो मेरे पुत्रको धराशायी कर दिया है, इससे जान पड़ता है कि कोई भी मनुष्य दैवके विधानका उल्लंघन नहीं कर सकता
na diṣṭam abhyatikrāntuṁ śakyaṁ gāvalgaṇe naraiḥ | yat sametya raṇe pārthaḥ putro mama nipātitaḥ ||
اے گاولگن کے بیٹے! انسانوں کے لیے مقدر کے لکھے سے آگے بڑھنا ممکن نہیں۔ کیونکہ کُنتی کے بیٹوں نے مل کر میدانِ جنگ میں میرے بیٹے کو گرا دیا—اس سے ظاہر ہے کہ تقدیر کے حکم کی کوئی خلاف ورزی نہیں کر سکتا۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s recurring ethical reflection that human effort operates within the bounds of daiva (what is ordained). The fall of a mighty warrior is presented as evidence that destiny’s decree cannot be overridden by mere human power.
Sañjaya addresses the ‘son of Gāvalgaṇa’ and interprets the battlefield outcome: the sons of Kuntī, with Arjuna prominent, have brought down the Kaurava prince (contextually Duryodhana). He frames this defeat as the working out of fate.