Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।।

vaiśampāyana uvāca | mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || 2 || vṛto bharataśārṭūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |

وَیشَمپایَن نے کہا— جنمیجَے! اسی وقت بھرت وَنش کے شیر، مہابلی بھیم سین نے دھرم راج کی اجازت پا کر مشرقی سمت کی فتح کے لیے کوچ کیا۔ دشمن ریاستوں کو کچل دینے والی عظیم لشکری گردش نے اسے گھیر رکھا تھا—ہاتھیوں، گھوڑوں اور رتھوں سے بھری ہوئی، زرہ و اسلحہ سے آراستہ بڑی فوج کے ساتھ۔ وہ پرتابی سورما دشمنوں کے غم میں اضافہ کرنے والا تھا۔

महताwith great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बलचक्रेणwith the army-circle/host
बलचक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootबलचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
परराष्ट्रावमर्दिनाcrushing the enemy-kingdom
परराष्ट्रावमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपरराष्ट्रावमर्दिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
हस्त्यश्वरथपूर्णेनfilled with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootहस्त्यश्वरथपूर्ण
FormNeuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmoured/equipped
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रतापवान्mighty, splendid
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतशार्दूलःtiger among the Bharatas
भरतशार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootभरतशार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषच्छोकविवर्धनःincreasing the enemies' grief
द्विषच्छोकविवर्धनः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्विषच्छोकविवर्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bharata lineage (Bharatas)
A
army (balacakra)
E
elephants
H
horses
C
chariots
E
enemy kingdoms (para-rāṣṭra)

Educational Q&A

The verse frames military might within the ethic of sanctioned rule: a hero’s force is portrayed as disciplined, fully equipped, and directed toward the political task of subduing hostile realms—suggesting that power, in the epic’s ideal, operates under royal command and public purpose rather than personal impulse.

Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero setting out accompanied by a massive, well-armed army—packed with elephants, horses, and chariots—capable of crushing enemy kingdoms, thereby intensifying the sorrow of opponents as the campaign begins.